არილი

მალხაზ ხარბედია - მიღების საათები

2012-01-22T05:24:00.000-08:00

ჰანტერ ს. ტომპსონის “რომის დღიურები”

ჰანტერ ს. ტომპსონმა თავისი თავგადასავლებით აღსავსე ცხოვრება რამდენიმე წლის წინ დაასრულა თვითმკვლელობით, მაგრამ იყო დრო, როცა იგი თავდაუზოგავად ილხენდა და წერასთან ერთად რომის მოზრდილი დოზებითაც იოკებდა უზღვავ ენერგიას. ეს რომანიც ამაზეა.

50-იანი წლების ბოლოს, პუერტო-რიკოში, სან ხუანზე გამომავალ გაზეთში სამუშაოდ, ხელმოცარული ნიუ-იორკელი ჟურნალისტი პოლ კემპი ჩადის. ამ მოხეტიალე კალმოსანს თითქმის ყველა პროფესია აქვს გამოცვლილი და ყველანაირ სასმელთან უძმაკაცია. ერთ დროს რეკლამის ტექსტებსაც წერდა ახალი კაზინოებისა და კეგელბანებისთვის, მამლების ჩხუბის სინდიკატის კონსულტანტიც ყოფილა და მექრთამე სარესტორნო კრიტიკოსიც. ფოტოგრაფობაც უცდია და პოლიციასაც არაერთხელ ჩავარდნია ხელში.

ამჯერად იგი ნიუ-იორკის აეროპორტშია, სამხრეთ ამერიკაში მიფრინავს. ნიუ იორკში საშინელი თოვლი მოდის, თოვლით გადავსებულ ქალაქში საცობებია. სან ხუანზე ჩასულს, კემპს ჯოჯოხეთური სიცხე დახვდება. აქ ხალხი 24 საათის განმავლობაში ოფლიანობს, აქ ყველაფერი შეიძლება აიკიდო, დიზენტერია, ხატჩინსონის დაავადება, ჭვალა და ნიკრისის ქარი. სან ხუანზე კარგად გამომთვრალი ჩაფრინდება და მაშინვე რომს შეუკვეთავს, ჩამოჯდება ბარში, გასცქერის ოკეანეს და თხილს აკნატუნებს. ბარმენები უცხოელს დაბღვერილები უყურებენ, რადგან არაფერ ბრჭყვიალას არ ატარებს, ბეჭდებს, სამაჯურებს, საათებს, ეს კი ნორმაა პუერტო რიკოში.

ამ სიტუაციაში კემპს ერთი გენიალური ლოთი ახსენდება, ჰამფრი ბოგარდი. ისიც მასავით ჩამოდის უცხო ქალაქში, თუმცა ბოგარდის გმირებს რატომღაც მის სახელზე გაფორმებული ნომერი ხვდებოდათ სასტუმროში და მერე იჯდა ეს გმირი მთელი დღეები, სვამდა და ელოდებოდა როდის მოხდებოდა რამე. ისიც ასე ელის, თუმცა მოხდენით განსაკუთრებული არაფერი ხდება. მხოლოდ გინება, ჩხუბები, ქალები, დაჭერები, ლოთური ხეტიალი, ცოტაოდენი ოცნება და ბევრი რომი.

მთხრობელი ხვდება, რომ სადღაც დასაკარგავში ამოჰყო თავი, მისი ერთი თანამშრომელი იმასაც კი ეუბნება, "აზზე არა ხარ რა მაგარ ტრაკში მოხვდიო. აქ ნაშებიც კი არ ჩამოდიან, ნორმალური გოგო სანთლითაა საძებარი, ყოველ შემთვევაში ისეთი, რო იძლეოდესო, ამიტომ ორი ვარიანტია, ან გააფრენ ანდა გაპიდარასტდებიო." ჰოდა კემპიც მთელი არსებით ქალებისა და რომიანი თავგადასავლების მორევში ეშვება.

აქ ყველა, ყოველთვის რომსა სვამს, სხედან ვერანდებზე ან პატიოებში და ვენტილატორების ზუზუნის ფონზე ილეშებიან. ზოგი რომით დატვირთული პლაჟის დიუნებზე მიდის სანებივროდ, მერე თვრებიან და ქალებთან ერთად ბანაობენ შიშვლები, ანდა წყალქვეშა თოფით ადგილობრივების ქათმებს ავლებენ მუსრს. ესწრებიან კარტინგების შეჯიბრებას, სადაც თითოეული "პილოტი" რომითაა გალეშილი და გიჟის თვალებს აკვესებს. რომს ყველაფრიდან სვამენ, ბოთლიდან, ჭიქიდან, მათარიდან, პეშვიდან, ტანზეც ასხამენ ერთმანეთს და მერე ოფლთან გაზავებულ სასმელს ლოკავენ. აყოლებენ ომლეტს ბეკონით და გრეიპფრუტს, ომარებს და თხამპალა ყავას. მარადიული პრობლემაა ყინულის შოვნა: თუკი ბოთლ რომში 1 დოლარს გადაიხდი, იქ 2 დოლარიც უნდა დაუმატო ერთი შეკვრა ყინულისთვის, ხანდახან კი საერთოდ, ვედრით დაათრევენ ყინულს. ისეთებიც არიან, ვინც ვერ იტანს რომის გემოს, მაგრამ 10 წუთში ერთი ბოთლის ჩაცლას ასწრებს, რათა 15-ში საკუთარ ნარწყევში გაიარ-გამოიაროს. ხშირად ელანდებათ რაღაცეები, სულ შიში აქვთ, ღამე სულ ვიღაც ქურდების მოლოდინში არიან, თუმცა შიშის ამ აჩრდილებსაც ისინი რომით აფრთხობენ, წვანან, ჭიპზე რომის ბოთლი უდგათ და ფიქრობენ რითი დაიცვან თავი.

რომანი ერთი ბარის აღწერით იწყება, რომელიც გაზეთის რედაქციასთანაა გახსნილი და სადაც ყველა თანამშრომელი იყრის თავს. ასეთი ბარები იმდროინდელ ამერიკაში ხშირი იყო, თუმცა "ნიუ იორკ ტაიმსის" ან "ატლანტიკ მანსლის" თანამშრომლებისგან განსხვავებით აქ არც რესპექტაბელური სახელოვანი ჟურნალისტები იკრიბებოდნენ და ვერც სარა ვონის ტკბილ ხმას მოისმენდით, გემრიელ ვახშამზე და კარგ წითელ ღვინოზე ხომ ლაპარაკიც ზედმეტია. ეს ბარი ყოფილ ჟოკეის, ვინმე ელ არბონიტოს თავის პატიოში გაუმართავს, ლუდზე 20 ცენტი დაუწესებია, რომზე - 10 (ყინულით 15). მალე საკასო აპარატიც უყიდია, ახალი ქოლგიანი ხის მაგიდები, ვიღაც ნელსონ ოტოც დაუქირავებია, სევდიანი პიანისტი და საქმეც აუწყვია.

მთხრობელი ერთხელ იტყვის, კარგი იყო დილაობით იქ რომის წრუპვა, როცა მზე ჯერ კიდევ გრილად წვავდა, ოკეანიდან კი მარილით გაჟღენთილი ნისლი აღწევდაო, მაგრამ ასეთი იდილია დიდხანს როდი გრძელდებოდა, სულ მალე შემოეხეტებოდნენ ხოლმე თავქარიანი ჟურნალისტები და იწყებოდა გადაბმა. ჯერ თავისუფალი ავტორები შემოდიოდნენ, შემდეგ, საღამოსკენ, რეპორტიორები და ლიტმუშაკები, სპორტის ხალხი, ბოლოს კი, რემასავით შემოჯგრიალდებოდნენ მოწყურებული კორექტორები და დამკაბადონებლები. ხშირად წარმოვიდგენ ხოლმე ამ სცენას და ჩემი 14 წლიანი სარედაქციო დამოცდილებიდან გამომდინარე ვასკვნი, რომ ყველა ქვეყანაში გაზეთის ცხოვრება როგორც ჩანს, ერთმანეთს ჰგავს, ყოველ შემთხვევაში ისეთ დაკარგულ ქვეყნებში, როგორც პუერტო რიკო და საქართველოა. იქაც, როგორც ჩვენში, არსებობდნენ ბუზღუნა რედაქტორები და შფოთიანი ხელქვეითები, ლოთი კორექტორები და მათარიანი დამკაბადონებლები. თუკი დღეს პრინტერებს ამტვრევენ მთვრალი ჟურნალისტები, მაშინ გატიალებულები ახალი ამბების ოთახში შედიოდნენ და ტელეტაიპს აფსამდნენ ხოლმე.

გაზეთის მთავარი რედაქტორი, ლოტერმანი მათ ლოთბაზარებს ეძახის (wineheads), თავად მთხრობელი კი ამბობს, ჩვენ მოყიალე ჟურნალისტები ვართო (vagrant journalists). და ეს ჟურნალისტები ვერანაირად ვერ უმაგრებენ ზურგს ლოტერმანის "დაბოლებას", რომ მათი გაზეთი, "სან ხუან ნიუსი", სინამდვილეში ამერიკელების რუპორი კი არა, ისეთივე ადგილობრივი ინსტიტუტია (გნებავთ ფენომენი), როგორც რომი ან შაქრის ლერწამი. იმავე ლოტერმანს ეკუთვნის ერთი უცნაური ფრაზა, სადაც იგი დარდობს, ეს ლოთბაზარები სამყაროს იპყრობენ, ყველაფერი იყიდეს და თუკი პრესაც მაგათ ხელში ჩავარდა, ცუდად იქნება ჩვენი საქმეო. არადა დღეს პირიქითაა, ლოთები ბუზღუნებენ გამოწკეპილ იაპებზე, სულ მაგათ მოიგდეს მთელი მედია, ეგენია ხალხს რო აბნევსო.

ამ კუნძულზე ხანდახან რაღაც ღონისძიებებიც აღინიშნება ხოლმე, მაგალითად რომელიმე ბანკის ფილიალის გახსნა ყოველთვის რომიანი ორგიით სრულდებოდა, მიწვეული ჟურნალისტები კი ძირითადად რომის "დათრევით" იყვნენ დაკავებულნი, ზოგჯერ ყუთობითაც კი შოულობდნენ. "დააჩმორებდნენ" რომელიმე ბარმენს და ამოიღლიავებდნენ ნადავლს. ზოგჯერ ისე ხდებოდა, რომ ერთ დღეს რამდენიმე პრეზენტაცია იმართებოდა და იმდენი ბოთლი უგროვდებოდათ, რომ წიგნების ცარიელ თაროებზე უწევდათ ჩამოლაგება.

ყველაზე დიდი ღონისძიება რომელიღაც მეზობელ კუნძულზე იმართება, სადაც ყოველწლიურ ფესტივალზე გაემგზავრებიან მთავარი გმირები და დიდ შარშიც გაეხვევიან, მაგრამ ვიდრე ეს მოხდება, ვიღაც ტიპები სასმელების მაღაზიის მინებს ამტვრევენ და შემდეგ კარნავალის მონაწილეებს ნაწილ ნაწილ გააქვთ საქონელი მაღაზიიდან. ყველას ბოთლი უჭირავს ხელში, ზოგი ყუთებით მიათრევდა ძვირფას რომს, ამტვრევდნენ შამპანურის, ღვინის, ვისკის ბოთლებს, ჭყლეტდნენ ლუდის ქილებს, სანამ ეს ყველაფერი ქსნის მინის ტარის ქარხნის მეორადი გადამუშავების საამქროს არ დაემსგავსა.

ამ რომანში, "განძის კუნძულივით", მეტაფორებიც რომს უკავშირდება, ვიღაც ტიპს რომის რეკლამიდან გადმოსულს ადარებენ, ზოგიერთ შავკანიანს კი მოლასას (შაქრის ლერწმის ნარჩენების თხევადი შავი მასა, რომელსაც აცხელებენ და სიროფის კონსისტენციამდე მიჰყავთ, სანამ შაქრის კრისტალები არ გაჩნდება მასაში). აქვე გაიგებთ, თუ რას ნიშნავთ ვალსის ტემპში, ნება-ნება, ან ტანგოს ტემპში, ვნებიანად რომის სმა.

ერთი სიტყვით, ამ რომანში სასაცილოც ბევრია და სატირალიც, დამაფიქრებელიც და მათრობელაც. დამაფიქრებელი კი, პირველ რიგში მთავარი გმირის დასკვნითი სიტყვებია, მას სურს ეს სიტყვები კისერზე ფირნიშივით დაიკიდოს: "პოლ კემპი, ლოთი ჟურნალისტი, შემტენი და ახვარი, მიღების საათები შუადღიდან გამთენიამდე."

კემპს ყველაფერი მობეზრებია და აღარაფერი ადარდებს, სულსაც გაყიდის და საბეჭდ მანქანასაც, ოღონდ დღე გადააგოროს და თავგადასავალი ნახოს. რომიც სხვა არაფერია, თავგადასავლები და თავგადასავლების ძიება, შფოთი და რომანტიკა, ოღონდ ეს ყველაფერი შუადღიდან გამთენიამდე კი არა, არამედ განუწყვეტლივ, დილიდან დილამდე, 24 საათის მანძილზე.

2006

უმბერტო ეკო: «ასე ჩავასწორე “ვარდის სახელი”»

2011-11-09T13:53:00.000-08:00

მაურიციო ბონოს ინტერვიუ. «ლა რეპუბლიკა», 5 სექტემბერი, 2011 წ.

იტალიურიდან თარგმნა ხათუნა ცხადაძემ

«ბატონო ეკო, მართალია, რასაც ამბობენ, რომ თავიდან დაგიწერიათ “ვარდის სახელი”, რათა ახალი მკითხველისათვის მოგერგოთ მისი ტექსტი?»

«რას ამბობთ. საზაფხულო აყალ-მაყალია და მეტი არაფერი, - გვპასუხობს მწერალი. - როგორ გგონიათ, ავტორი თავიდან დაწერს წიგნს, რომელსაც უდიდესი წარმატება ხვდა წილად და რომელიც დღემდე ბესტსელერია?»

ამ თემაზე რამდენიმე კვირაა, წერენ არა მხოლოდ იტალიური, არამედ უცხოური გაზეთებიც.

Le Monde-ში პიერ ასოლინი აცხადებს: «ეკომ ხელახლა დაწერა ‘ვარდის სახელი’, უბირთათვის». Telerama გვამცნობს, რომ ყველაფერი ამერიკელ გამომცემელთან კამათით დაწყებულა, რომელსაც უთხოვია ეკოსთვის, ახლაგაზრდა მკითხველზე მოერგო რომანის სტილი. El País კი წერს, რომ ეკომ ტექსტი ინტერნეტის თაობისთვის ხელახლა დაწერა. ამ ინტერვიუში ავტორი ნათელს ჰფენს ყოველგვარ გაუგებრობას.

- პროფესორო, იმდენს ლაპარაკობენ “ვარდის სახელის” “ხელახლა დაწერაზე”, რომ, მგონი, მთლად ტყუილი არ უნდა იყოს...

- აბა რა გითხრათ, ზაფხულია, გაზეთებმაც ხომ უნდა წერონ რამეზე, თუნდაც იმისთვის, რომ ხალხმა მარტო ეკონომიკურ კრიზისზე არ იფიქროს... ახალგაზრდა მკითხველს კი წიგნი ისეთი უნდა მოეწონოს, როგორიც იყო და როგორიც არის, თუ არა და, თავად იციან... როგორც კროჩე ამბობდა, ახალგაზრდის უპირველესი ვალდებულებაა, დაბერდეს.

- უილიამ ბასკერვილელის სიტყვებს თუ გავიხსენებთ, შეცდომებიდან და სიყალბიდანაც სწავლობს ადამიანი: განგაში, რომ “ვარდის სახელის” ტექსტი “დროს მოერგო” და მის მიხედვით ადაპტირდა, შესაძლოა, იმათ შფოთვას უფრო გამოხატავს, ვინც “ფეისბუქის სტილისა” და “სმს”-ების ცივილიზაციის შიშითაა შეპყრობილი...

- მგონი, სწორედ ისინი აცხობენ ენამჭევრ სტატიებს იმაზე, რომ ახალგაზრდები აღარ კითხულობენ – რაც ტყუილია. არ კითხულობს ის – ახალგაზრდა იქნება თუ ხანდაზმული – ვინც არც ადრე კითხულობდა.

- თქვენი შუასაუკუნეების პერსონაჟები მაგონდება, რომლებიც “ჭაღარა სამყაროს დაუძლურებაზე” მოთქვამდნენ, სამყაროზე, სადაც “ყმაწვილთ ცოდნა აღარ სწყურიათ...” მაგრამ გამომცემლობამაც გაავრცელა პრესით ინფორმაცია, სადაც იუწყებოდა, რომ თქვენ საჭიროდ მიიჩნიეთ ტექსტის გადახედვა, რათა ის “ახალგაზრდა მკითხველისთვის უფრო ხელმისაწვდომი გაგეხადათ”.

- რა საინტერესო გამოთქმაა! მის ავტორს, ალბათ, სურდა, წიგნის მაღაზიებისთვის მიენიშნებინა, რომ ახალი გამოცემა ახალი მკითხველის ყურადღებას მიიპყრობდა (ეს კომერციული კრიტერიუმი, პრინციპში, ყველა წიგნისთვის მოქმედებს), მაგრამ უეჭველია (მათთვის მაინც, ვისაც სჯერა, რომ ფხვნილი ”ომო” მართლა სხვა ფხვნილებზე უკეთ ათეთრებს), ასეთმა ფორმულირებამ ბევრს აფიქრებინა, რომ მე მართლა დელფინს მოვარგე ახალი გამოცემა (Il Delfino – საბავშვო წიგნის ცნობილი მაღაზია). არა, ეს წიგნი კვლავაც ვეშაპებზეა გათვლილი. თან, რამდენადაც მახსოვს, გამომცემლობა თავის კომენტარში ხაზს უსვამდა, რომ ავტორს ”წიგნი ხელახლა არ დაუწერია, როგორც სხვა ბევრი ავტორი მოიქცა” და, მგონი, იმასაც ამბობდა, რომ წიგნი 550 გვერდიანია. საკმარისი იქნებოდა, გვერდების რაოდენობა შეემოწმებინათ, როგორც La Stampa-ს ჟურნალისტმა, გრამელინიმ გააკეთა, რათა მიმხვდარიყვნენ, რომ ახალ გამოცემაში 18 გვერდით მეტია, ვიდრე წინაში და ევარაუდათ, რომ ეს ნამდვილად არაა საგანგებოდ რეგვენებისთვის შემოკლებული გამოცემა. უფრო მეტიც: შემოკლებული კი არა, ახალი გამოცემა წინაზე გრძელიც გამოდის (თუმცა, ვფიქრობ, გვერდების რაოდენობაში განსხვავება მაინც არეების გაფართოებამ გამოიწვია, რაც აშკარად საჭირო იყო). მაგრამ ყველაზე უღირსი საქციელი, ჟურნალისტური ეთიკის თვალსაზრისით მაინც, ის იყო, რომ გამომცემლობის კომუნიკაციიდან ამოგლეჯილი, არასრული წინადადების საფუძველზე გულანთებული სალანძღავი სტატიები დაწერეს, ისე, რომ ახალი გამოცემა ნანახიც არ ჰქონდათ, რომელიც, სხვათა შორის, ჯერ არ არსებობს (სტატია სექტემბერში გამოვიდა, ხოლო რომანის შესწორებული გამოცემა – ოქტომბრის ბოლოს. – ხ.ც.). თითოეული სტატია წინა სტატიაზე იყო დაშენებული და ყველა ავტორი იმდენად ზედაპირული აღმოჩნდა, რომ ლაპარაკობდნენ წიგნზე, რომელიც არც წაკითხული ჰქონდათ და არც ხელში სჭეროდათ. როგორც ერთი ჩვენი მეგობარი იტყოდა, ეს დანაშაულზე უარესია: ეს შეცდომაა. ერთადერთი ადამიანი, რომელმაც (იმას რომ თავი დავანებოთ, როგორია მისი სტატია), დარეკა მაინც გამომცემლობაში, შავი ვარიანტის ჩვენებაც ითხოვა და დარწმუნდა, რომ რომანი ხელახლა კი არ დაწერილა, არამედ მასში შეცდომები, ლექსიკური უზუსტობები და ა.შ. ჩასწორდა, იყო პაოლო დი სტეფანო, Corriere-დან. დღეს ხომ ჟურნალისტი, რომელიც თუნდაც დაინტერესდება წყაროთი, პულიცერის პრემიას იმსახურებს.

- კი მაგრამ, როგორ წარდგება ახალი გამოცემა მკითხველის წინაშე?

- კოლოფონში (იქ, სადაც, როგორც წესი, საავტორო უფლება აღინიშნება ხოლმე) ჩაიწერება „ჩასწორებული გამოცემა“. ეს ხშირად კეთდება, როცა წიგნი მრავალი წლის შემდეგ ხელახლა გამოიცემა. ძირითადად ჩავასწორე უზუსტობები, ისეთი ადგილები, სადაც რომელიმე სიტყვა შემაწუხებლად მეორდებოდა სულ რამდენიმე პწკარის დაშორებით; ზოგანაც რიტმი არ მომწონდა, ხანდახან ერთი ზედსართავის შეცვლა ან ერთი ნაწილაკის მოშორება კმარა, რომ მთელმა აბზაცმა შეიძინოს ჰაეროვნება. კბილს რომ გიბჟენენ, ხანდახან გეჩვენება, რომ ახლად გაკეთებული კბილი პირში არ გეტევა; ექიმი წამით გადაატარებს ბორცვზე ბორმანქანას და ვეებერთელა მასა თვალის დახამხამებაში მსუბუქდება, კბილები იდეალურად აჯდება ერთმანეთს. ერთადერთი საგრძნობი განსხვავება, ალბათ, ბიბლიოთეკარის სახის აღწერაში შევიტანე: მინდოდა, მომეშორებინა შემაწუხებელი ნეოგოთური მინიშნება ამ ადგილას. შეცვლილია სულ რამდენიმე პწკარი.

- შეცდომებიც იყო ჩასასწორებელი?

- ცოტა, მაგრამ იყო. ოცდაათი წლის მანძილზე მრცხვენოდა ამ შეცდომების გამო. მაგალითად, თავის დროზე მცენარეთა ერთ ძველ წიგნში შემხვდა cicerbita – ვარდკაჭკაჭას ერთ-ერთი ნაირსახეობა. როგორც ჩანს, მაშინ cucurbita წავიკითხე, რის შედეგადაც დავწერე გოგრა (Cucurbitaceae – გოგრისებრთა ლათინური სახელწოდება). თუმცა, გოგრა შუასაუკუნეების ევროპაში საერთოდ არ იყო ცნობილი, რადგან ის მოგვიანებით, ამერიკის კონტინენტიდან შემოვიდა. იგივე ეხება წიწაკასაც. ერთგან ნახსენები მქონდა ვიოლინო, იმ ეპოქაში კი არსებობდა ჩელოს მსგავსი ინსტრუმენტი, რომელსაც veilla-ს ეძახდნენ, მაგრამ არა ვიოლინო. სადღაც ადსო ამბობს, “რამდენიმე წამშიო”, მაშინ, როცა წამის დროითი განზომილება შუა საუკუნეებში არ ასებობდა.

- და მხოლოდ ოცდაათი წლის შემდეგ გადაწყვიტეთ, ტექსტი მოგეწესრიგებინათ?

- აბა რა გითხრათ, ამ ოცდაათ წელიწადში კიდევ ხუთი რომანი დავწერე და “ვარდის სახელი” ისე მიდიოდა, თავისით, გამოცემიდან გამოცემამდე, თარგმანიდან თარგმანამდე, რომ მე თვალყურისაც მიდევნებასაც ვერ ვასწრებდი. ჩემი შემდგომი რომანების თითოეული მომდევნო გამოცემა ჩასწორებულია. ეს იმიტომაც მოხდა, რომ როგორც კი წიგნი იტალიურად გამოვიდოდა, მაშინვე იწყებდა თარგმანი. მოგახსენებთ, რომ არ არსებობს უფრო სკრუპულოზური და მკაცრი მკითხველი, ვიდრე მთარგმნელია, რომელიც სიტყვა-სიტყვით ამუშავებს ტექსტს. მთარგმნელები ამჩნევენ, რომ აქ რაღაც შეცდომა დაუშვი, აქ სამხრეთის ნაცვლად ჩრდილოეთი გიწერია, რომ ესა თუ ის წინადადება ბუნდოვანია და აზრის გაგება ჭირს, რომ, შესაძლოა, სადმე მძიმე აკლია და ასე შემდეგ. როცა ეს შენიშვნები თითქმის ერთდროულად მოგდის, მეორე, ან მესამე იტალიურ გამოცემაშივე აკეთებ ჩასწორებებს. “ვარდის სახელის” თარგმანები კი ნელ-ნელა წამოვიდა, ერთი-მეორისაგან წლებით იყო დაშორებული, მისი იტალიური გამოცემები კი ელვის სისწრაფით იბეჭდებოდა. გარდა ამისა, არის გამეორებები, რომლებიც საშინლად ჭრის ავტორს ყურს, როცა წიგნს ხელახლა კითხულობს; დღეს ერთი კლავიშის დაჭერით შეგიძლია დათვალო, რამდენჯერ გაქვს გამეორებული ესათუის ზედსართავი ხუთასგვერდიან ტექსტში, “ვარდის სახელის” წერისას კი ჯერ კიდევ საბეჭდ მანქანას ვიყენებდი და ძალიან გვიან აღმომაჩნდა ხელთ კომპიუტერზე აკრეფილი ტექსტი, რომ ასე შემძლებოდა მისი შემოწმება.

- მაშასადამე, მან, ვისაც “ვარდის სახელი” ადრე აქვს წაკითხული, შეიძლება, ვერც კი შენიშნოს ცვლილებები?

- ცხადია, თუ მაინცდამაინც კონტინის მიმდევარი და შენიშვნების, კონსპექტებისა და ჩანაწერების კირკიტა ტრფიალი არ აღმოჩნდება. თუ ვინმე მოისურვებს, სადიპლომო ნაშრომი მიუძღვნას ამ ტექსტში შეტანილ შესწორებებს, აღმოაჩენს, რომ ყველაზე საგრძნობი ცვლილებები ლათინურ ციტატებშია. ლათინური ენა უაღრესად მნიშვნელოვანი იყო და არის იმისთვის, რომ ტექსტს მონასტრის სურნელი შეენარჩუნებინა და შუასაუკუნეების მოსაზრებებიც უფრო დამაჯერებელი და ავთენტური ყოფილიყო. თანაც, ლათინურს ერთგვარი პენიტენციური ფუნქციაც ჰქონდა. მაგრამ შემაწუხა იმ ფაქტმა, რომ ბევრი მკითხველი მეუბნებოდა, რომ ლექსიკონის გამოყენება დასჭირდა ლათინური ციტატების შინაარსის გასაგებად. ის არ მადარდებს, სადაც ლათინურად წიგნების სათაურები მაქვს აღნიშნული: ეს ისტორიული დისტანცირების მიზნითაც მნიშვნელოვანი და საჭიროა. მაგრამ ზოგან შევნიშნე, რომ ვინც ციტატის შინაარსს ვერ გაიგებდა, ვერ მიხვდებოდა, რას ვამბობდი იმ მონაკვეთში. გერმანელმა გამომცემელმა (და აქვე ვიტყვი, რომ გერმანელი მკითხველი განათლებული მკითხველია) საჭიროდ მიიჩნია, სქოლიოში ციტატების თარგმანი მიეცა მკითხველისთვის, რამაც მაშინ ძალიან გამაღიზიანა. თავის დროზე ჩემმა ამერიკელმა გამომცემელმა, ჰელენ ვოლფმა შენიშნა, რომ ევროპელ მკითხველს, თუნდაც მას ლათინური სკოლაში არ ჰქონდეს ნასწავლი, ლათინური არ ეუცხოვება. ლათინური ჩვეული და შინაურია ევროპელისთვის, მისი თვალი მუდმივად ხვდება ლათინურ წარწერებს ტაძრების, სასახლეების კედლებზე. ევროპელს უამრავი ფილოსოფიური, იურიდიული, რელიგიური ლათინური გამოთქმა ესმის ცხოვრების მანძილზე, ამიტომ მას არ შეაშინებდა ისეთი სიტყვები, როგორიცაა, მაგალითად, dominus ან legitur. ამერიკელი მკითხველისთვის კი მათი აღქმა ბევრად უფრო ძნელია – როგორც ჩვენთვის, მაგალითად, უნგრული ციტატებით სავსე წიგნის წაკითხვა იქნება. ამრიგად (ოცდაათი წლის წინ, ხაზს ვუსვამ) ჩემს მთარგმნელთან, ბილ უიევერთან ერთად ლათინური ციტატების ოდნავ შემსუბუქებას შევუდექი. ზოგან ტექსტშივე ვაკეთებდით ერთგვარ პერიფრაზს ინგლისურად, თუ მთელი ციტატისა არა – მისი არსებითი ნაწილისა მაინც. მუშაობის პროცესში მახსენდებოდა, რომ ჩემს მხარეში, როცა დიალექტზე საუბრობენ, სათქმელის ყველაზე მნიშვნელოვან ნაწილს ხშირად იტალიურად იმეორებენ ხოლმე, რათა უფრო ნათელი იყოს აზრი. იგივე კრიტერიუმი გამოვიყენე ამ იტალიური გამოცემისთვისაც. მაგალითს მოვიყვან: ერთგან უილიამი ბეკონის სიტყვებს იგონებს და ამბობს: “ქრისტიანული მეცნიერება ხელახლა უნდა დაეუფლოს ამ ცოდნის საგანძურს, ჩამოართვას იგი წარმართთა და მწვალებელთ, tamquam ab iniustis possessoribus". ახალ გამოცემაში ეს მონაკვეთი ასეა ფორმულირებული: “ქრისტიანული მეცნიერება ხელახლა უნდა დაეუფლოს ამ ცოდნის საგანძურს, ჩამოართვას იგი წარმართთა და მწვალებელთ, tamquam ab iniustis possessoribus, როგორც უკანონო მფლობელთ.”

- ანუ, არანაირი “სმს” სტილი და გაადვილებული საკითხავი დათრგუნული მკითხველისთვის, როგორც ვხვდები.

- ვაიმე, ამას ნუ ამბობთ, მუცელი მტკივა სიცილით. ეს შესწორებები უფრო ჩემთვისაა გაკეთებული, რომ მე ვიგრძნო თავი კომფორტულად: უპირველეს ყოვლისა, სტილისტური თვალსაზრისით, თუმცა, ზოგან - თხრობის მეტი სისხარტისათვის, ზოგან - რიტმის დასახვეწად, მაგრამ არა დათრგუნული მკითხველისთვის კითხვის გასაადვილებლად. წიგნი იგივეა, რაც ადრე იყო და კვლავაც მომავალშიც დათრგუნავს მკითხველს. იმას კი გეტყვით, რომ ეს საქმე (ხელახლა გადაკითხვა, ჩასწორება, გალამაზება, დალაქივით, რომ გაგკრეჭს და მერე სარკით დაგანახებს საკუთარ კეფას, რომ საბოლოოდ გააკოხტავოს ნამუშევარი) ძალიან მომეწონა. ახლა უკვე, როცა თავისუფალი დრო მექნება, ჩემს სხვა რომანებსაც გადავხედავ და ჩავასწორებ.

- ისიც ითქვა, უცხოელ გამომცემლებს ხელახლა მოუწევთ თარგმანების გამოცემაო...

რას ამბობთ. ჯერ ერთი, ამ შესწორებების ნახევარზე მეტი თარგმანების უმრავლესობაში საერთოდ არ აისახება. თანაც, ჩემს მთარგმნელებს ახალ ვერსიას გავუგზავნი, სადაც წითლად იქნება ხაზგასმული ჩასწორებული ადგილები, ასე რომ სულ რაღაც რამდენიმე საათში შეძლებენ ტექსტის გადახედვას და იმ შესწორებების შეტანას, რომლებსაც ისინი მიიჩნევენ თავიანთი გამოცემისთვის მნიშვნელოვნად.

“ვარდის სახელის” “შესწორებულ ვერსიას” ერთვის ავტორის შენიშვნა, სადაც ის განმარტავს, თუ რატომ და რა ტიპის შესწორებები შეიტანა ტექსტში: ამბობს, რომ ჩაასწორა გამეორებები, “გაპარული შეცდომები” და, ზოგ შემთხვევაში, “შეკვეცა და განმარტა ლათინური ციტატები”. ეკოს ბესტსელერი, რომელიც პირველად 1980 წელს გამოვიდა და 1982 წელს სტრეგას პრემიის მფლობელი გახდა, 47 ენაზეა თარგმნილი. (იტალიურ ენაზე გაყიდულია “ვარდის სახლის” ექვს მილიონ ნახევარზე მეტი ეგზემპლარი). გაზეთმა Le Monde რომანი XXI საუკუნის 100 ძირითადი წიგნის სიაში შეიტანა. 1983 წელს კი New York Times-მა ის წლის პირველ ბესტსელერად დაასახელა.