ოლესია თავაძე – გადამცდარნი

ფრაგმენტები წიგნიდან "სევდიანი ჩანაწერები”

ქრისტეფორე

ფარავანი დიდია, მშვიდი, ყველას განბანს, მონათლავს: ქართველს, სომეხს, დუხობორს - ცივია და განურჩეველი.
ქრისტეფორე! ხალხში დარბის, ირევა, პრინცად ქცეული მდაბიო. იფერებს, უხდება ტანზე შავები, თეთრი ფეხსაცმელი, თეთრი შლაპა. პლასტიური, გრაციოზული, გრძელი მკლავები, თხელი მტევნები, თლილი თითები, ნუშის თვალები შავი, წყვდიადი, და თეთრი ცხვირსახოცი.
ქრისტეფორე! ტრაპეზი: ჯური, ჰაცი, პანირი, გინი. ვაზის ფოთოლი და ტოლმა, ტოლმა. შია, ტოლმა მუშტში უჭირავს, მკლავებზე ცხიმი ჩამოსდის, ტოლმიანი თითით ცხვირს იწმენდს, ფრჩხილები შავი, სახე ცხიმიანი, თეთრ შლაპას იხდის, მრგვალი, არიული თავი, შავი თმა, ტოლმიანი ხელით თმას ისწორებს, სცივა, გალურჯდა, ვერ გრძნობს, მიჩვეულია, ფეხსაცმელს დახედა, თეთრი ცხვირსახოცით გაიწმინდა.
ქრისტეფორე! დღეს პრინცი, ხვალ მდაბიო! ისევ სანაგვე, ცარიელი ბოთლები, სიცივე, უღიმღამო ქალაქი, ლოთი დედა. არც თეთრი შლაპა, არც თეთრი ფეხსაცმელი, არცა ტრაპეზი, არც ვაზის ფოთოლი, არც თეთრი ცხვირსახოცი.
ქრისტეფორე!
ფარავანი დიდია, ცივი და განურჩეველი, ყველას განბანს, ყველას მონათლავს, ყველას დაიტევს.


ბეთლემის ვარსკვლავი

მოკლეა ჩვენი მეხსიერება. ერთი თაობის წყვეტაა საჭირო, რომ ყველაფერი დროს ჩაბარდეს. ტოპონიმები თუ შეგვინახავენ წარსულის კვალს: შახტსტროი, იმელი, ანდროპოვის ყურები, კიროვის პარკი – იმ დროის კვალია, როდესაც კიროვი ვინ იყო, ბავშვმაც კი იცოდა და იოანე ღვთისმეტყველი მაშინდელმა კი არა, ბევრმა დღევანდელმა მორწმუნემ ნათლად არ იცის.
სწორედ იმ დროს, იმელის შენობასთან ანდროპოვის ყურების მიმართულებით ქალი მიდიოდა, წელში მოხრილი, ზურგზე ჯვარმოკიდებულივით, პირველ შეხედვაზე ეგრეც იფიქრებდი, ჯვარი გეგონებოდა, და ჯვარიც იყო – დამბლადაცემული შვილი. ყველა დროის ნორმალური ობივატელი ზურგზე კაცმოკიდებული ქალის დანახვაზე, ავარიას, უბედურებას იფიქრებდა. ასეც ფიქრობდნენ და მანქანებს უჩერებდნენ. ქალი მანქანაში არაფრით არ ჯდებოდა. მადლიერებით უარს ამბობდა. რუსი იყო და რუსულად პასუხობდა:
- Спасибо, сынок! Недалеко иду, к Иоанну Богослову, Сказали, близко это.
რუსთაველიდან კიროვის პარკამდე რა გაუჭირვებდა (სადაც თურმე იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია ყოფილა), როდესაც შუა რუსეთიდან, ასე, ფეხით, შვილმოკიდებული მოდიოდა. მოდიოდა წმინდა ადგილებში, წმინდა ტაძრებში, ლოცვა-ვედრებით, რწმენით სასწაულქმედი ძალისა, იმედით შვილის ფეხზე დაყენებისა.
- Где придется сынок, спим на паперти. А хлебушек? Люди добрые везде есть. Христос за нас понёс и мы снесём. Храни вас Господи! ასე დაგლოცავდა, და გზას ადგებოდა, თავისი ცხოვრების გზას. ასეთი ტერტულიანესებური აბსურდი რწმენისა, თუ რწმენა აბსურდისა თუ შეგაძლებინებს შეუძლებელს, თუ დააყენებს ფეხზე დამბლადაცემულს. ჩვენ კი იმ დროშიც და ყველა დროს, შეგრძნება გვქონდა, რომ იქით, მთის გადაღმა არ გვახედებენ. და ეს "მთის გადაღმა" - ცა ყოფილა ჩვენს თავზე და ცაზე ბეთლემის ვარსკვლავი.


გიჟი მარინა

სოლოლაკის ქუჩების გზაჯვარედინზე, მანქანების სავალ გზაზე ზის ქალი, სახლიდან გამოტანილ ზურგიან სკამზე, მხედარივით ფეხგაშლით შემომჯდარი.
ცალი ხელი კვერთხივით ყავარჯენს ეყრდნობა, მეორე - ლარივით გასწორებული, მათხოვრობს, უფრო "მოთხოვრობს" ("მოთხოვნის" სემანტიკიდან გამომდინარე). გზისგასაყარის მესაზღვრეა, მეხარკე, ცნობიერი და ურცხვი. სირცხვილისაგან სახეწაფარებული მათხოვრობა, ფეხთ ბეჭდური ასოებით დაწერილი ახსნა-განმარტებითი ბარათით, მარინას არ ეკადრება, არც სჭირდება – ყველამ იცის ვინ არის "გიჟი მარინა". ჯერ კიდევ ბევრს ახსოვს კინოთეატრის სიბნელეში მისი გოეთესებური შეძახილი – შუქი აანთეთ! ანთებული შუქი და შუაგულ დარბაზში ქალი, ღვინით სავსე ჭიქით ხელაღმართული, ახსოვთ მისი დამლოცველი სადღეგრძელო, ისევ შეძახილი: ეხლა ჩააქრე! ჯერ კიდევ ახსოვთ მისი ბოზობაც. საზღაურისას კი თვითონ მოგიყვება გზაგამოვლილის დიდაქტიკური სიბრძნით.
მისი თანამდევი მის თანამოლხინეებს თუ ახსოვთ, თორემ ღერძული ფეხმოტეხილსაც არ გასტყდომია.
ამაყია, შეუვალი, თუ მართლა გიჟი?


რუსი

ვინმეზე თუ თვალი შეაჩერე, უკვე ურთიერთობები გილაგდება, და თუ ერთსა და იმავე ადგილზე გხვდება, იცი რომ დაგხვდება, უკვე ჩათვალე რომ იცნობ. აგერ რამდენი წელია, პეტრიაშვილის კუთხეში, სათნო უმოძრაო, თეთრი, რუსი ქალი ზის, კალთაში ჩახუტებული მშვიდი ბავშვი უზის და სცნობ, იცი რომ სამსახური არა აქვს, ფერი არ ადევს, საჭმელი უჭირს, წამალი, ბავშვს გამონაცვალი აცვია, ნაპოვნ სათამაშოს ათვალიერებს, იცი ან მარტოხელაა, ან კიდევ უარესი... შენს ფიქრს იკავებს, ზოგს ხვდები, ზოგს იგონებ. შეეგუები. და ერთბაშად – მეორე ბავშვიანად დაგხვდება. ეგეც თავისია თუ შეაჩეჩეს? რუსი დარდიანია, დარდს რაღას იმატებს. ღიზიანდები, მეორეს ჩააცქერდები, ესეც უფერო, ჩუმი. დრო გადის, თავისას შვრება. იცი, ორი ყავს, მაგრამ ცოტათი ღელავ, მესამეს ხომ არ ელოდება?


ქართველი

როგორ ვახსენო ამ მიმართებაში ქართული სიმღერის ღვთიური ჰანგები, როგორ წარმოვთქვა ქართული ნიჭის სახელი - ჰამლეტი?! მაგრამ მისი სახელიც ხომ ყოფნა-არყოფნას ეთამაშება და ბოლოს და ბოლოს ყველა ხომ ამ ქვეყნის შვილები ვართ. არა სადმე სხვაგან, არამედ საქართველოს შუაგულში, რუსთაველის მოედანზე ქართველი ბიჭი ზის, ყველაფრით ნაკლული, სმენითაც ნაკლული, ჩონგურზე უკრავს, დოლზე ფეხს აყოლებს და ქართულს მღერის, თავდავიწყებით, თვალებდახუჭული. მისი შემოსავლისაა ეს სიმღერა, მისი გაჭირვების. მაგრამ ქართველის ცხოველმყოფელი, მზიური ბუნება თავს იჩენს, იმარჯვებს, და მღერის ქართველი, ემღერება, მოსწონს სიცოცხლე, ნამღერიც, ნათქვამიც. ბედნიერია! ხრჩობის ბურთი ყელში გებჯინება, და არ გესმის, ვის დარდობ, ვისზე გეტირება.


ნემო

ერთ დროს კარგად მოშვებული წვერ-ულვაში ეჭვს იწვევდა - რა იცი რაა... იშვიათად თუ ვინმე იზამდა, თავისებური გამოწვევა იყო, მიმიკრიული ბუნების კაცს შეაწუხებდა მტრულად ცნობისმოყვარე მზერები. დიდ ხანს ვერ გაუძლებდა. ამ წვეროსანსაც ასე დაემართა.
მაღაზიაში, მოლარესთან შელაპარაკებულს, უბნის პატენტიანი გიჟი გამოესარჩლა:
- ამას წვერი რო აქვს გიჟი არ გეგონოს, მანქანა ყავსო!
თითქოს აბსურდული მტკიცებულებაა, მაგრამ თუ ისევ დიაგნოზიანი გიჟი მიაგნებდა ასეთ უტყუარს! მეორე ის იყო, ავადმყოფს ექიმი რომ მიუყვანეს (არა ოჯახისა, ეხლა როა). ექიმი ავადმყოფის დანახვაზე აღფრთოვანდა და გამგებიანად ყურში ჩასჩურჩულა - მთელი ჩვენი პოლიკლინიკა თქვენთან არისო! იატაკქვეშეთში დამალული ნემო ბურჭულაძე ეგონა (მაგათი ფანი ყოფილა). ოჯახმა არ გაუტეხა, - კიო, ნემოაო, - პატრიოტული დაიჭირეს.
წვეროსანმა ეგეც აიტანა, მაგრამ საკუთარ ცოლზე რომ ჰკითხეს – თქვენი ქალიშვილიაო? მოთმინების ფიალა აევსო და წვერ-ულვაში ალაგდა.
ეხლა გიჟობას აღარავინ აბრალებს. გიჟობის პარამეტრებიც შეიცვალა და გიჟებით მომრავლდნენ.


კაი ბიჭები

ბიჭებმა სოფელს თავი შეაფარეს. შეშა დასჭირდათ, შესცივდათ. შეფარებულებს, იასნია, ლიმონკები ექნებოდათ. და აი, მაგ ლიმონკებს ხეებს ძირში უგდებდნენ და ფესვებიანად აყირავებდნენ. ამის გაგონებაზე, სხვას ვერ იტყვი – შთამბეჭდავია! დაჟე პოზიტიური ელფერით, ობრაზშია! (იასნია, ლიმონკები დაჟე, ობრაზშია – ასე ადრე ქართულად-რუსულად იტყოდნენ). აბა ამის გამკეთებლებს ბირდაბირებით ეხერხათ – იმენნა ობრაზში ვერ იქნებოდა.
ისე კი, გეგონება, ვაჟა Fფშაველა ჩვენსკენ არც გაჭაჭანებულა.


მისტიკოსები

ზამთარი, მოსკოვი, 40-გრადუსიანი ყინვა, ქალაქი გადარბენაზეა - მაღაზიიდან მაღაზიამდე, ტროლეუბუსიდან – მეტრომდე, ნებისმიერი სეირნობა – летом, летом.
და ამ სირბილში, უცებ, აუჩქარებელი ტრიო – ორი "ლეტნად" ჩაცმული ბებერი და ჯაჭვით გამობმული შავი კატა. ამისთანა სანახაობა ზაფხულშიც, "მუხის ირგვლივ ოქროს ჯაჭვზე მოსეირნე კატის" ქვეყანაშიც კი, საშვილიშვილოდ დაგამახსოვრდებოდა:
ბებრები, ორივე შავ ხავერდში თეთრი ჟაბოებით, კაცს ამასთან ფეხზე მოტმასნილი ტრიკო, დარტანიანისებური ჩექმებით, თავზე ცილინდრი, თვალში მონოკლი. ქალი ბოლეროში, ვუალიანი შლიაპით. დინჯად მიაბიჯებდნენ, ხელკავჩაკიდებულნი. უკან, სერიოზულ ჯაჭვზე, ასევე სერიოზული. ვერტიკალურად კუდაპრეხილი შავი კატა.
რას იფიქრებდი? დღესაც ვფიქრობ, ვინ იყვნენ და რატომ არ სციოდათ? ეგების იცოდნენ, რომ ასე, სხვის მესხსიერებაში წარუშლელები დარჩებოდნენ.


ოფელია

კარგა ხნის წინანდელ ამბავს გიყვებით. მაშინ თქვენხელებს გაგებაში არ ჰქონდათ ბევრი რამე, ეჭვი მაქვს, რომ არც ის იყო გაგებაში, რა სჭირდა.
კუს ტბის ფერდობზე, თბილისისკენ გადმოსახედზე, ახალგაზრდა კაცი იდგა, ქალის გამომწვევი ჩაცმულობითა და პარიკის ვარცხნილობით, მაღალქუსლებიან ფეხსაცმელზე ბანჯგვლიანი ფეხით შემდგარი. ხელში სარკე ეკავა და ტუჩებს წითლად იღებავდა. მარტო იყო, ირგვლივ არავინ. ძაღლს მოვქაჩე, გავუჩერდი. ამაზრზენი მიზიდულობა მერე გავაცნობიერე, მაშინ კი სიტუაცია ჩემებურად დავალაგე:
- იგვიანებენ? – შევეკითხე.
- ჯერ არსად ჩანან, - მიპასუხა და გამომწვევად ჩულქი გაისწორა. მოძრაობა არტისტული იყო და დავრწმუნდი, რომ სწორ გზაზე ვარ.
- ჯგუფი, გადამღები ჯგუფი იგვიანებს, არა? რა როლს თამაშობთ?
- ოფელიასი, - მითხრა და უწმაწურად ჩამიკრა თვალი.
ისეთი უცნაური დრო იყო – კაბუკის თეატრი ვიცოდი, ოფელია ორივეს გვცოდნია, ჰომოსექსუალიზმი კი არც ერთს.
დღეს, მგონი, პირიქით არის.


ქურთი

უნივერსიტეტის ეზოში ბიჭები ხორხოცებდნენ, ლუდმა ააქოთქოთა, თავისი მოყვნენ, სხვისას გადაუარეს, ნათესავ-ნაცნობებს მიწვდნენ:
- მაი გოგო, ქე რომ შენ მოგწონდა, გათხოვდა. მაი აფერი, მერე თქვი. ქორწილია, ქალოურს გადოუხადეს, ქუთაისში. ქვეყანაა, სიძეც იქინეა, ნეფე- დედოფალს თავი დაადგეს, სიძისას ყვებიან - თბილისელიაო, კაი ბიჭი, კაი დედმამიშვილი, ქურდიაო, გეიგე - სიტყვა ეთქმისო, აქოურსაც მიგვიხედავსო. კაი სვეს და კაიც ჭამეს. ჭამეს, მარა რა ჭამეს რო იცოდე - ქურდი კი არა, ქურთი ყოფილა მაი უბედური, კამაზის შოფერი. რო გეიგეს, რო ტკუცეს თავში, რო გეიგდეს ლაჯებში, საციხო არ ქნეს, თვარა... გამეეპარათ. ქალი ისევლე საშენო დარჩა თუ არ გააბახეს.
ამას მოყვნენ, იცინეს, ჩაბჟირდნენ, პლასტმასის ჭიქა-ბოთლები იქვე მიყარ-მოყარეს და უნივერსიტეტში ლექციაზე შელაგდნენ.
ნეტავ ეკონომისტები არ იყვნენ, ან საერთაშორისო ურთიერთობები, ან სამართალი... ისევ კბილის ექიმობა აჯობებდა.


წალკოტი

- რა წალკოტია! - იკივლა მანქანიდან გადმოსულმა ქალმა. ჩემი მეზობელი იყო, ათი წელი. თავის წალკოტს პირველად მოაკითხა.
- ეს რა წალკოტია! კიდევ ერთხელ დაიყვირა და მანქანიდან ორი თხა გადმოიყვანა.
ერთმანეთს გავეცანით. შიში ვერ დავმალე, მეგონა ეს ორი თხა ჩემს თვალწინ უნდა დაკლულიყო ფუძის ანგელოზის სახელზე. უცებ ვერაფერი შევბედე – თავისი სახლ-კარია ბოლოს და ბოლოს, და უფლებრივ შარის მოსადებს ვეძებდი. ამასობაში, მეზობელმა ორივე თხას ბაწარი შეაბა და მდელოზე სასეირნოდ წაიყვანა. საღამოსკენ, უკვე შიშის ზარი რომ მცემდა, ორივე თხა ისევ მანქანაში ჩასვა და ქალაქში დააბრუნა. მის მერე სააგარაკოდ, თავისი წალკოტის სანახავად ჩამოსული, არც თხებიანად, არც უთხებოდ, არავის უნახია.
ვაკის პარკში კი, ამბობდნენ, ხშირად ნახულობდნენ თავის თხებთან მოსეირნეს.


მშიერი

ქელეხი რუსთაველზე, ლაღიძის წყლების ერთ-ერთ დარბაზში მიმდინარეობდა. ქართველი უქონელიც უკანასკნელს გაიჭირვებს და არ
შერცხვება. აქ კი მეტზე მეტიც იყო. სუფრაზე სართულებად ელაგა ყველაფერი, არამარხვაში რაც გვეჭმევა. კუჭი რომ დამძიმდება, ჟანგბადიც მაშინ გახსენდება. გარეთ გამოვედი, ქუჩაში. დარბაზის გვერდით ფანჯრები მიწის პირზეა, თუ გახსოვთ, და რა ძნელი გასახედი იყო იქით, როდესაც ფანჯარას მიკრული კაცის შიშნარევი მუდარიანი მზერა მძალავდა. შევხედე და ჩავიკეცე, მის გვერდზე, პირი-პირს.
- შნირი არა ვარ, детдомовский я!
ასაკს ვერ იტყოდი. ვერც ეროვნებას. ორივეს ქუჩურად ამტვრევდა - რუსულსაც და ქართულსაც.
- გშია? - შიშიან თვალებში იმედი გამოკრთა. თავი მორცხვად, ჩქარ-ჩქარა დამიქნია.
ჩემსას არ გეტყვით, უბრალოდ რაც ხელს გამოვაყოლე ის გამოუტანე.
როგორ ჭამდა, ორივე ხელით, ლუკმით პირს როგორ ილესავდა, მადლიერებით ამოხედვა როგორ არ ავიწყდებოდა!
რა გამოისყიდის ჩვენს სიმაძღრეს. უფალო?!

მოკლე ჩართვა

თბილისში, ზაფხულში, აგვისტოს სიცხეში, უნივერსიტეტის გაჩერებაზე კაცი იდგა.
ტანზე ეცვა: "სეტკა მაიკა", ზედ ქალის "დუბლიონკა", სპორტსმენის ლამპასებიანი "ადიდას"-ის შარვალი, შიშველ ფეხზე კალოშები, თავზე ფეტრის შლიაპა. ცალ ხელში საპროფესორო პორტფელი, მეორეში, ჯოხად - პლინტუსი. ყველაფერს ჰალსტუხის მაგიერი, ყელზე შებმული ელექტრო შნური აგვირგვინებდა, თავისი შტეპსელით, მეორე ბოლოთი შარვალში ჩატანებული. ტიპი, ასიანი, გათიშული იყო და თანაც ქსელიდან. თავის სამსახურში მიდიოდა. ოთხმოცი წელი შემისრულდა და იუბილე გადამიხადონო. გზად, კეთილმა ნაცნობმა უვნებელჰყო და მოტყუება-მოფერებით სახლში დააბრუნა.
მოკლე ჩართვის მსხვერპლი იყო.
იუბილე არ გადაუხადეს.

კვაზიმოდო

ახალგაზრდა კაცი - კაცი იყო, კაცობით, ძმაკაცობით, გაგებით, რომელიც საძმოს შეგძენს გამტანს და გამგებს, და რომელმაც შესძინა კიდევაც საძმო.
სხვა კი არა ინება ბუნებამ. რომელი ერთი, როდესაც ერთ-ერთიც გეყოფა მთელი ცხოვრების წასამწარებლად - პატარა, თეძოებამოგდებული, ხელფეხმოკლე...
კახეთის კვაზიმოდო, კახეთის პეტრუჩიანი, აბსოლუტურად, სრულიად უიმედო. მარტო გული. არცა დაკვრა, არცა სხვა რამე მუსიკობანი სიყვარულის საიმედოდ. ძმაკაცებს კი უყვარდათ, პატრონობდნენ და ეფერებოდნენ. ძმაკაცობაში ის წუთიც დადგა, როდესაც კახელმა ბიჭმა, - ქალი, როგორიაო? - იკითხა.
ბიჭებმა, კაცებმა, საძმომ, სამეგობრომ, ყველამ ფული ჩამოვიდა, შეაგროვეს და თბილისიდან ქალი, ლამაზი ქალი ჩამოუყვანეს.
რას გადაგვიწყვეტს სალხინობელი?


ენთუზიასტი

მოუსვენარი კაცი იყო, იდეები აწუხებდა – რახან დაიბადე, ჭამა და სიკვდილი არ აგცდებაო. ჭამა მიხედულია, სიკვდილს მე მივხედავო, პლასტმასის კუბოები მაგარი პროგრესულიაო. გეგმები დაალაგა, გაიკითხ- გამოიკითხა, აწონ-დაწონა, მიდგა-მოდგა. წამოწყებული სახლის რკინა-ბეტონი, კარ-ფანჯარა და ჭერ-იატაკი დააკონსერვა (გამდიდრებულზე უფრო დავამთავრებო). ამასობაში დრომ ფერი იცვალა. პლატსმასის წარმოება გაიყინა, ხე-ტყის ჭრა შეწყდა, იარაღი საქმეში გავიდა და სიკვდილმა იმატა. სიმწრის დღეები დადგა, უზომო სიმწრის. იყო ერთმანეთის კვლა და იყო გატანაც ერთი მეორის. კაცმა უბნის ნაცნობ-უცნობ ჭირისუფალს არავის უთრხა უარი. მისმა ჭერ-იატაკმა გაიტანა და მიაბარა ბევრნი - ძველებურად, ჩვენებურად.
ნაომარზე, ჩამცხრალზე, სიკვდილზე ფულის კეთებამ უზნეობის, ცოდვის ელფერი დაიდო, არც მერე გაჰქრობია. კაცმა საქმეზე ხელი აიღო.
სახლი დაუმთავრებელი დარჩა.
ქვეყნის ამბავი დალაგდა.
ხე-ტყის ჭრა აღსდგა.

ფეხსაცმლის მწენდავი

- მოდი გაგიწმინდავ! გაგიწმინდავ!
ფეხსაცმლის მწენდავი ბიჭი, თითქმის ბავშვი, ძონძები, ფეხშიშველი. მხარზე გადაკიდებული სალტიანი ყუთი, შიგ მისი ავლა-დიდება.
- გაგიწმინდავ! ეს არის მისი ლუკმა, გააწმენდინე, თავი რითი ირჩინოს. გააწმენდინე!
- გაგიწმინდავ, იაფად გაგიწმინდავ, გაგიწმინდავ! - ისტერიული, ჭლექიანი ღაწვები, ზეთოვანი, უძირო თვალები, მუდარა: - გაგიწმინდავ, ფული არა გაქვს? - არ გჭირდება, არ შეგიძლია, ფულს აძლევ, იცილებ. არ იღებს, არ კადრულობს.
- ისე გამაწმენდინე! ისე გაგიწმინდავ!
მოცლილები წრეს რკალავენ, თვალს ადევნებენ. ყუთიდან მეურნეობა ამოაქვს, გამოწვდილ ფეხს იკრავს, ჰაერში ქეჩები, ჯაგრისები დაფრინავენ, უჩქარებს. ნერვიული, ავადმყოფური ეგზალტაცია. ჩქარა, ჩქარა, ჩქარა. ოფლის წვეთები ამჩნევია.
ჩერდება. მოწყალებასავით მაყურებლის აღტაცებას უცდის.
ხელოვანია, ამ წუთისოფლის დღემოკლე შვილი.
ალაჰმა გადმოგხედოს შენც და შენს ქვეყანასაც!

ნეტარი

მამაკაცი ქალური, რბილი მოყვანილობით, სრული ჩასხმული მკლავებით, არააღმოსავლურად ღია, ნათელი, მუდმივი, უმისამართო, განბნეული ღიმილით – ალაჰის ნეტარი შვილი.
მუხლმოყრილი ირხევა, კავალების ლოცვა-გალობას მიყვება, ტანს აყოლებს, უჩქარებს, ანელებს, ჩერდება, ნეტარად უსმენს, იგებს, ეთანხმება, აღმამსვლელს გამკივანს – ალლა-ს - ფრთადაღმართულ ხელებს ახვედრებს, კმაყოფილია, ჩაფიქრდა, ოხვრა, ჩუმი ჩივილი, სმენა, წინ გასწრება, ლოდინი, ერთად სვლა, შერწყმა, ნეტარი მორჩილების ბედნიერი ცრემლები. მუსიკალური, მელოდიური, რიტმული, ნეტარი მუსლიმი, ლაჰორის ჯუმა მეჩეთის ხიზანი. ხუთმილიონიანი ქალაქის უბინაო ბინადარი, დაპურებული მშიერი, უსმენო გულმსმენი, ბედნიერი ნეტარი.


კვერცხის გული

ღარიბი ინდოეთის კუზიანს, ყურძნადასხმულს, ცხრაფრად დაკეცილს, სამსახური დაყვა – სიმახინჯე აჭმევს. უბრალოდ მშიერმა უნდა გაგაგებინოს, გთხოვოს. ეს ორნი, გოგო-ბიჭიც იმიტომ მოგიჯდნენ მაგიდის ფეხთან, ასფალტზე და თვალებში შემოგცქერიან. საუზმე – თოთოდ შემწვარი კვერცხი, ჩაპატის ნაჭერი და პაკეტის უხიფაო წყალი – ყელში არ გადაგდის. კვერცხიან თეფშს ბავშვებს უწვდი და სკამის ზურგზე მისვენდები. ბავშვები კარგად მოკალათდნენ, თეფში მუხლებზე დაიდეს და აჩურჩულდნენ. მერე ძახილი და ხელების ქნევა დაიწყეს. შორიდან, ქუჩის ბოლოდან პატარა მუხლუხო მოგორავდა – წვინტლიანი ტიტლიკანა, მოკლე პერანგის ამარა. მოირბინა, შუაში ჩაისვეს. გოგონამ პატარა გაშლილი მტევნის წიბოთი კვერცხის გული ზუსტ სამ ნაწილად გაჰყო და აუჩქარებლად ჩაყლაპეს.
ცხრა ძმის გაყოფილი კაკლის გული მეტაფორა არა ყოფილა. ინდოეთში, საჭმელს ხარბად დაწაფებული ინდოელი არ მინახავს.

მძივები

განგის ნაპირას ინდოელი ქალი ჩხარა-ჩხურებით ვაჭრობდა – მძივები, მძივის ქვები, ძეწკვები მიწაზე ჰქონდა გაშლილი, ჩითის ნაჭერზე. გვერდზე, სამი ერთიმეორეს მიყოლებული პატარა, მტრვიან ასფალტზე გორაობდა. თვალებით მანიშნა, ჩემებიაო, საშნოდ დატუქსა და გამიცინა. მძივებს კრიალოსანივით თითებში ვშლიდი, ვეფერებოდი, ზოგ ქვას შუქი გაუდიოდა. ქალის მხარზე შეხებამ ამ ფრიად ვნებიან საქმეს მომწყვიტა – აი კიდევ ერთიო – და სიამაყით სკოლიდან ახლადმოსული ბიჭი დამანახა, ესეც ჩემიაო. თვალები ბედნიერებით უბრწყინავდა, გეგონებოდა უშვილოს ნანატრი შვილი ეღირსაო. ნახევარ ფასში ნავაჭრი მძივები ლოდად დამეკიდა – მეოთხემ ნამუსში ჩამაგდო. ბიჭმა ზურგჩანთა მოიცილა, დედას ჩააბარა, მიწაზე გაშლილ დახლს საქმიანად ხელი გადაავლო. დედამ გულის ჯიბიდან ლობიანის გადანახული ნაჭერი ამოიღო და მიაწოდა.
ბედნიერება გაჭირვებაზე მეტია?

ყრუ

უფრო ლამაზ მამაკაცს თუ აიჩემებ, ისევ იქ, პაკისტანში, სუფიებთან, DDhol Master-თან, Gionga Saint-თან (ასე უწერია სავიზიტო ბარათზე) მიგიყვანს არჩევანი. მისი სრულყოფა იშვიათი კაპრიზია ბუნების, მისი აღწერა - ხატოვანება აღმოსავლური პოეზიის: ვარდნილი კაბა, შავ ვარდნილ თმებზე ოქრომკედით ნაქარგი ფესკა, ყელზე ხელთუქმნელი მოსასახამი, თითებზე ბაჯაღლოს ბეჭდები. და ეს ღვთაება, ეს მამაკაცი, სუფიების – განდობილთა მუსიკოსია, დოლის, დაფის მუსიკის გულისძგერა, სისხლის ფეთქვაა. Gionga-ს, დიდი დაფი მკერდზე აქვს მიბჯენილი, დასარტყამით ურტყამს, რიტმს ყვება, ირხევა, ტრიალებს, შინდისფერი თავბრუდამხვევი ქარბორბალა, უფრო და უფრო აღმატებული. სტიქიურ მოვლენას სასრული არა აქვს. სასრული გულის ბზარია. მისი რიტმი – მისი განაჩენია. მისი განაჩენი – მისი სიკვდილი.
GGionga Saint-ი ყრუ-მუნჯია, მისი ყური – მისი გულია. გულ-ღვიძლი, გულის ფიცარი დიდხანს ვერ იტანს, დიდხანს ვერ გაუძლებს ასეთ რყევებს, ასეთ ვიბრირებას, ასეთ feroge-ს, ალაჰის სადიდებელსაც კი.
GGionga-მ ეს იცის, უთხრეს, აუხსნეს, მაგრამ მაინც უკრავს და... ელოდება.
და თუ უკვე წარსდგა ალაჰის ეს გულდაუზოგავი მსახური, რუმის მოვიხმობ მის მოსაგონარად:
წინარეხატი – უკვდავი არსი ყოველივესი, ჩვენს მიღმა არის,
აქ კი რაცაა – სიკვდილი გაცრის, ვერც კი მოასწრებ შევლებას თვალის.

ნუ დაღონდები, რომ ბგერა გაქრა, რომ ჩაქრა შუქი ნათლის,
ისინი დარჩნენ, და გაქრა აქ რაც – ანარეკლია მათი.

(ჯელალ-ედ-დინ რუმი – "შამს თებრიზის დივანიდან")

განგი

განგის ნაპირზე მოხუცი ქალი ზის და სიკვდილს ელოდება. განგი დიდია, დიდია ინდოეთი. შორიდან მოვიდა, ფეხით, ბებერი, მომაკვდავი და არ გაუმართლა – სიკვდილი იგვიანებს. ყველა ინდოელის ნატვრაა, წმინდა განგმა მიიბაროს. რჩეულთა ხვედრია განგის პირას სიკვდილი. რჩეულთა რჩეულებს განგს ფერფლად გაატანენ, მისნაირ ღარიბს – ცხედრად. ბედნიერია, ნატვრა აიხდინა, განგის ნაპირზე სარიში გახვეული, მუხლებში თავჩაღუნული ზის და ელოდება...
არც გეცოდება, არც გებრალება, ჯანმრთელს memento mori-თ მცხოვრებს, მოლოდინით კნინს. არ გებრალება, მაგრამ ლოდინს წამალი უნდა და ჩაპატის ნაჭერი, და რუპიებს ითვლი.

"მოსამართლე"

სუფრის კაცის ეგეთი Gგათიშვა საფიქრალია - ან ქვეყანა დაიქცა, ან თვითონ ვერ არის ამ ქვეყანას. ბოდვის აბსურდს კონტენტ-ანალიზით თუ გაშიფრავდი გამონათებების შეჯამებით.
- მამამისმა არა მცალიაო! გესმის, არა მცალიაო! - უცებ წამოიძახებდა და ისევ Lლობიოში ჩაუვარდებოდა თავი.
-არა, შამპანური რა შუაშია, - იყვირებდა და თან ჭიქაში ოხრახუშის ღერით გაზს აცლიდა, - ბიჭს გაექაჩაო, გაიგე, ბიჭს!
ისევ ლობიოს დაუბრუნდებოდა.
- რას ამბობ?! ბიჭს? გოგოცა ჰყავთ, გოგო იქნებოდა!
ისევ ლობიოს თავს ააცლიდა და გაცოფებული პასუხობდა: "ბიჭსა, ბიჭსა-მეთქი! ბიჭს გაექაჩა!" ახლა ბაჟეს მაგივრად, მდოგვში ამოვლებული ღომი წუთით გონზე მოიყვანდა: "გაექაჩაო! წამო-მეთქი, ეხლავე მიწასთან გავასწოროთ ეს გათახსირებული, ხომ იცი, ვინ არი-თქო? მამამისმა, - ვიციო, მაგრამ ახლა არა მცალიაო, საღამოს რეპეტიცია მაქვსო, ღამე უხერხულია, სძინავსო! აბა უქნია თავისი საქმე და ეგ არის". ახლა ისე გაითიშა, მდოგვი კი არა, ფხვნილი წიწაკა რომ აყარო ცხვირ-პირში, ვერ მოახედებ. სუფრის წკიპზე თავი უდევს და შფოთიანად თვლემს. მერე შეშინებული წამოიკივლებს: "გაექაჩაო, არა მცალიაო, მოვკლავ-მეთქი..." თლილი ჭიქით არაყს გადაკრავს და სუფრის წიბოს საფეთქლით თავს ურახუნებს.
ნეტავი ან არ გაგიჟდებოდეს, ან არ გალოთდებოდეს ეგ დალოცვილი ქვეყნის მოსამართლე რეგბისტი, ქვეყანა თუ სხვა მხარეს გადაიზნიქა.

სიტყვა

გარეთ ქვიშა, აქლემები ჭის ირგვლივ მოსიარულე, წყლით გაოფლილი ტიკები, ბორბლის ჭრიალი და მომთაბარის კარვები. შიგნით, კარავში რკალად, მუხლმორთხმულად მჯდომი უხუცესის რძლები - ხუთი ვაჟის ხუთი ცოლი და თვითG მისი პატივდებული მეუღლე. სხედან მდუმარედ, ჩვილებითა და მზარდებით გულჩაკრულები. ირგვლივ ქვიშა, კარავში იდუმალი სიჩუმე და ერთმანეთის თვალიერება. აქ, ამ სამყაროში მარტო ქალს შემოესვლება, მარტო მხატვარს შეუძლია ნაქსოვ-ნაქარგებითა და სამკაულებით დაუღალავი ტკბობა. აღტაცებას სიტყვა არ უხდება, არცა ხმაური. აქ არც მოუძებნავი სათქმელი დაგამძიმებს, არც უპასუხო სიცარიელე. აქ თარჯიმნის სიტყვა ყალბია, ბგერა კი ფუჭი. არის რაღაც ბიბლიური ამ მუსლიმანურ სივრცეში რაღაც შეუცნობადიც და მშობლიურიც. და, აი, ამ სრულ სიჩუმეში დედამთილის უსიტყვო ნებით, უფროსმა რძალმა კარვის საბჯენს უნატიფესი ფოჩებიანი ნოხი ჩამოხსნა, უმცროსმა პატარა შვილს ქვიშაში ნაწოლ-ნაპოვნი ბარბაროსულად მომაჯადოვებელი მძივი შეხსნა და ოჯახის მბრძანებელმა სტუმარს ფერხთ დაუდო.
ეს ყვერლაფერი, სრულ ურღვევ სიჩუმეში, მისნური წვდომით სტუმრის სურვილისა და არჩევანის.
სახლში სათუთად შენახული ეს ნივთები, მხატვარს იმასაც ახსენებენ, სიტყვა რომ განსაცდელად გვაქვს ნაბოძები.

© „ლიტერატურა – ცხელი შოკოლადი“

მალხაზ ხარბედია - დაბრუნება “ბოჰემასთან”

AUDIO

გამომცემლობა “სიესტამ” წლის დასაწყიში იოსებ გრიშაშვილის “ძველი ტფილისის ლიტერატურული ბოჰემა” გამოსცა. წიგნი აქამდეც არაერთხელ გამოცემულა, მაგრამ ეს მაინც განსაკუთრებულია, რადგან 1928 წლის გამოცემის სრულ ასლს წარმოადგენს, წიგნისა, რომელიც უკვე კარგა ხანია ბიბლიოგრაფიულ იშვიათობად იქცა.

იოსებ გრიშაშვილს ერთხელ უნატრია, იქნებ ვინმე პოეტმა "ჩვენი მხარე სწორი ფერებით შეანაზუქოსო" და შემდეგ ამ ნატვრის აღსრულებისთვის თავადვე მოუკიდია ხელი. როგორც იოსებ გრიშაშვილის მემკვიდრე, მისი სახლ-მუზეუმის მასპინძელი, ნოდარ გრიგორაშვილი ამბობს (და ამას პოეტი თავადაც აღნიშნავდა წიგნში), “ბოჰემის” დაწერის იდეა საათნავას წიგნზე მუშაობისას გასჩენია პირველად:
“როცა საიათნოვაზე ვმუშაობდი, XVIII საუკუნის შესახებ ბევრი მასალა მოვიძიე არქივებში და წიგნსაცავებშიო, რამაც მომცა ბიძგი, რომ ძველ თბილისზე დამეწერა წიგნიო. ასევე ძალიან ბევრი საინტერესო მასალა ვნახე XIX საუკუნის მეორე ნახევრის თბილისზეო. ბევრი მასალა მოიძია: ეთნოგრაფიული, ლიტერატურული, სტატისტიკური, ეს ყველაფერი გააერთიანა და გამოსცა უნიკალური ნაშრომი, რომელიც ყველასთვის, ვისაც ძველი თბილისი უყვარს, სამაგიდო წიგნად იქცა”.
წერა თბილისში დაუწყია 1926 წელს და რამდენიმე თვის შემდეგ წაღვერში დაუსრულებია შრომა, როგორც ჩანს ტფილისს გარიდებია. თუმცა კი თბილისურ ენას ვერსად გაექცა, ანდა სად გაექცეოდა, როცა წიგნის უმთავრესი თავები სწორედ ჩვენი ქალაქის ენასა და მეტყველებას მიუძღვნა. მისი თქმით, "თბილისმა ფრთხილად მოანარუქა სხვადასხვა ერის წახნაგოვანი სიტყვები და მისცა თავისებური ეშხი და მზეოსნობა", თუმცა კინტოს უდიერ და უასაკო სიტყვებს პოეტი ვერ იტანს და დასძენს, "მაგალითები ნუ გვინდა!"-ო.
ტფილისური ენის გარდა წიგნში შესანიშნავი თავებია მიძღვნილი ყეენობისადმი და კრივისადმი. ყეენობა მასიური, გრანდიოზული ტფილისური გასართობი იყო, საერთო-სახალხო დღესასწაული, სადაც ქალაქი ორად განიყოფოდა ხოლმე. ერთ მხარეს აღმოჩნდებოდნენ ავლაბრელები, ჩუღურეთელები და გარეთუბნელები (ანუ კუკიელები), რომელთაც თავადები, ჭავჭავაძე, ჩოლოყაშვილი, ვახვახიშვილი, ჯანდიერი და ჯორჯაძე მფარველობდა. მეორე მხარეს კი ვერელები და სოლოლაკელები თავიანთი მუხრან-ბატონით, ორბელიანით, ბარათაშვილითა და ერისთავით. ავტორს გაზეთ "კვალში" აღწერილი მაგალითი მოჰყავს, სადაც ერმოლოვს ვერა-სოლოლაკელების მხარე დაუჭერია. კრივისას კი, რომელსაც აქვსენტი ცაგარელი თურმე მუშტის ქუხილს უწოდებდა, იოსებ გრიშაშვილი რამდენიმე კატეგორიას გამოჰყოფდა: მუშტის კრივი, ხრიდოლი (კრივი ცალი ხელით) და სალდასტი (ქვის კრივი). ზოგიერთი მოკრივესთვის ხალხს თურმე სახელებიც შეურქმევია: "ქარაფქანდოღა" (კლდის დამაქცევარი), დნგრ სოლომონა (ცხენის ნალს ხელითა ჰღუნავდა და დაჩოქილი კრივობდა თურმე), ქაჩალ სტეფანე (ერთხელ აგური დასცემია და უთქვამს, "ვინ ოხერია, რომ მეკენჭავებაო!").
მაგრამ ძირითადი ნაწილი წიგნისა მაინც ბოჰემაზეა, ბოჰემა კი პირველ რიგში ხომ ლიტერატურასთან და ლექსთან, ხშირად მთვრალ ლექსთან ასოცირდება ხოლმე:
“მის საარქივო მასალებში ასეთ ლექსს წავაწყდი, რომელიც “ძველი თბილისის ლიტერატურულ ბოჰემას ეძღვნება”. ეს ლექსი მას არსად არ დაუბეჭდავს, უბრალოდ, შავ ქაღალდებში იყო მოქცეული:

ამ ჩემს ბოჰემას, - არ ვტრაბახობ – სხვა ვერ დასწერდა,
ვერც პოეტი და მით უმეტეს ვერც თვით მკვლევარი,
ვინც ამას დასწერს, უნდა იყოს ორივე ერთად,
პოეტ-მკვლევარი – ძველ დროების შემაქცევარი

1942 წლის 2 იანვარს დაუწერია ეს ლექსი”.
წიგნში აუარება მოიპოვება უცები და მოსწრებული თბილისური კაფიები და ისეთებიც, საკუთარი "გულის ბუხრის გასანელებლად რომ მღეროდნენ". მარტო წიგნის სათაურები რად ღირს: "ჯიგი-ჯიგი, ვახე-ვახე და სხვა ახალ-ნახალი სიმღერები, ამის პლასტინკა გრამაფონში ნახე", "ქართული კლუბის ლოტოს ამბავი", "კინტო საქულას შიქასტა და ბაიათები", "დარდანელის გახსნა და თავისუფლად მოკავშირეთ გემების მიმოსვლა ყოველ მხარეს", "ლექსი დანით მოკლულ პოღოსა მათუზოვზე", "შენი გულისთვის შემწვარ ქათამს შევჭამ" და ა.შ. დიდად პოპულარული იყო "ყარამანიანი", რომლის შესახებაც ანტონ ფურცელაძე ამბობდა, "დანჯღრეულ და გალაღებულ ოცნების სიზმარს" ჰგავსო. იყო კიდევ ერთიც, ვინმე ლუკა თათეიშვილი, ვისაც შოთასებური ლექსით უზარმაზარი პოემა დაუწერია სახელად "სიყვარული", რომელსაც ხალხი "გოჭისტყაოსანს" უწოდებდა.
„ბოჰემა“ რამდენიმე ნაწილისგან შედგება - "თბილისისათვის", "საქართველოს გული", "ქალაქის ენა", "ყეენობა", "კრივი", "ამქრობა", "მზითევი", "აბანო", "აშუღები დღეობებში", "გივიშვილი და სკანდარნოვა", "იეთიმ გურჯი" - და ყოველი მათგანი გარკვეული მითის განმარტებას თუ პირიქით, ლეგენდის კიდევ უფრო გაბუნდოვანებას ემსახურება. წიგნში ერთი თავია, "ძველი თბილისის ბიბლიოთეკა". ჩვენს გადაცემასაც ხომ ბიბლიოთეკა ჰქვია? იოსებ გრიშაშვილიც ხო განთქმული იყო თავის ბიბლიოთეკით? ჰოდა ამიტომაც, ბატონ ნოდარ გრიგორაშვილს პოეტის სახელოვანი ბიბლიოთეკის შესახებაც ვკითხეთ: “გრიშაშვილი და წიგნები ძალიან ვრცელი თემაა, ამაზე შეიძლება საათობით ისაუბროს კაცმა. ბავშვობიდან მოყოლებული წიგნის სიყვარული ახასიათებდა და შეიძლება ითქვას, ჯერ კიდევ იმ დროიდან დაიწყო წიგნების შეგროვება, გიმნაზიიდან რომ გარიცხეს უსახსრობის გამო. პატარ-პატარა წიგნებს აგროვებდა, რომელსაც “სემიჩკებს” ეძახდა, ძირითადად კი აინტერესებდა რაც დაწერილი იყო კავკასიაზე, საქართველოზე, თბილისზე. არამარტო წიგნებს, არამედ რაც იყო დაბეჭდილი ქართულ, უცხოურ, რუსულ პრესაში და უამრავ ასეთ მასალას, წიგნებს მოუყარა თავი. წიგნებს წარწერებიც აქვს, ამა და ამ ადგილას საუბარია საქართველოზე, აქ კი კავკასიაზეა და ა.შ. ეს ადგილები ყველა მონიშნული ჰქონდა. ამოუწურავი ცნობები შეაგროვა კავკასიაზე, სხვადასხვა მოგზაურების და ეს ყველაფერი ერთად არის თავმოყრილი”.
ამ წიგნში კი, „ძველი ტფილისის ლიტერატურულ ბოჰემაში“ მთელი ქალაქია თავმოყრილი, ქალაქი, რომელიც ზოგისთვის, როგორც მაგალითად ნიკოლოზ ბარათაშვილისთვის, უსარგებლო იყო გულისა და გონებისთვის, სხვები კი მასზე ოდებს თხზავდნენ.

© tavisupleba.org

მალხაზ ხარბედია – ლიტერატურის თეორია ქართულად

AUDIO

90-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში ახალი ცნებები გაჩნდა და ქართველმა მწერლებმა და ლიტერატურათმცოდნეებმა ახალ სააზროვნო ნაკადებში დაინახეს საკუთარი თავი. ბევრი ხუმრობდა კიდეც მათზე, ვინც ზედმეტად ხშირად ახსენებდა ხოლმე პოსტმოდერნს, დისკურსს, პოსტსტრუქტურალიზმს, დეკონსტრუქციას, დერიდასა თუ ფუკოს. მაშინ, როდესაც ასპარეზზე გამოსული თუ შორიდან ჩამობრუნებული გამობრძმედილი ქართველი პოლიტიკოსები ზედიზედ გვხვევდნენ სამოქალაქო ომის ქარცეცხლში, ლიტერატურათმცოდნეების ახალი თაობა ძველ და ახალ ლიტერატურის თეორიის ცნებებს ითავისებდნენ. საბჭოთა პერიოდიდან მოყოლებული 90-იანების დასაწყისში პირველად დაიწყო თანამედროვე დასავლური ლიტერატურათმცოდნეობითი გამოცდილების გაზიარება. არადა მაშინ თანამედროვედ აღიქმებოდა მთელი II მსოფლიო ომისშემდგომი პერიოდი.
ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორი ირმა რატიანი, ვის უმთავრეს საქმიანობადაც უკანასკნელი წლების მანძილზე ქართული ლიტერატურის თეორიის მსოფლიო კონტექსტთან მიახლოება იქცა, სწორედ ამ პერიოდს იხსენებს, როგორც იდეოლოგიური კლიშეებიდან თავის დაღწევის მცდელობას:
“ლიტერატურის თეორია, როგორც ერთ-ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი სფერო ჰუმანიტარული აზროვნებისა, იყო საკმაოდ იდეოლოგიზებული საბჭოთა პერიოდში. ეს იდეოლოგიური მანქანა მოქმედებდა გამიზნულად და შესაბამისად, სახელმძღვანელოები, რომლებიც ამ მიმართულებით იბეჭდებოდა, იყო მუდმივად გამსჭვალული იმ იდეოლოგიური კლიშეებით, რომელიც ძალიან არასწორ ზეგავლენას ახდენდა იმ ადამიანებზე, რომლებიც კითხულობდნენ ამ წიგნებს”.
რა თქმა უნდა, საბჭოთა პერიოდში საკმაოდ საინტერესო მცდელობები ჰქონდა რამდენიმე ქართველ ლიტერატურათმცოდნეს, თუმცა ლიტერატურის თეორიის, როგორც ასეთის, არსებობა წარმოუდგენელი იყო მაშინდელ საქართველოში. სამწუხაროდ, ის რაც 60-იან წლებში ხდებოდა საფრანგეთში, აშშ-ში, გერმანიაში, იტალიაში, ხოლო საბჭოთა კავშირში ტარტუსა და მოსკოვში, ჩვენს ქვეყანაში არანაირად არ აისახებოდა, სამაგიეროდ იყვნენ ადამიანები, რომლებიც თავს აღწევდნენ ხოლმე იდეოლოგიურ ზეწოლებს:
“მე ვერ ვიტყვი, რომ ეს პროცესი ყველაზე ვრცელდებოდა. იყო იმ პერიოდში ხალხი, ვინც ახერხებდა ლავირებას, მაგრამ ძალიან მცირე იყო მათი რიცხვი და შესაბამისად, ისინი საერთო ფონზე ჩანდნენ როგორც არასასურველი გამონაკლისები ხელისუფლებისათვის. ცხადია ვალდებული ვარ დავასახელო ეს ხალხი: გერონტი ქიქოძე, აკაკი გაწერელია, გრიგოლ კიკნაძე, გურამ ასათიანი, აკაკი ბაქრაძე... ეს ის ხალხია, რომლებიც ქმნიდნენ განსხვავებულ სურათს.”
როგორც ზემოთაც აღვნიშნეთ, გარკვეულწილად შეიცვალა სურათი 90-იანებიდან მოყოლებული და ირმა რატიანის აზრით, ქართველი ლიტერატურათმცოდნეების მცდელობები საკმაოდ წარმატებულიც აღმოჩნდა:
“90-იანი წლების მიწურულიდან, მაშინ, როდესაც საქართველო, ისევე როგორც სხვა საბჭოთა ქვეყნები, იწყებს დამოუკიდებელ ცხოვრებას, ბუნებრივია ერთ-ერთი პირველი ნიშანი ამ დამოუკიდებლობისა, უნდა ყოფილიყო მცდელობა გამოსვლისა იმ ზომბირებული მდგომარეობიდან, რომელსაც ერქვა საბჭოთა იდეოლოგიური მანქანა. და ლიტერატურის თეორიის სფეროზეც ეს საკმაოდ საინტერესოდ აისახა, დაიწყო დაძლევა იმ გამოცდილებისა, რომელიც ევროპაში ამ დროისთვის ძალიან მაღალი იყო, და ქართული ლიტერატურათმცოდნეობის მცდელობა, რომ დაწეოდა ამ პროცესებს, აეთვისებინა და გაეანალიზებინა, მე ვფიქრობ, საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა”.
ჩემი აზრით, განსაკუთრებით წარმატებული ახალი საუკუნე გამოდგა, ამ დროს გამოიცა რამდენიმე ძალიან საინტერესო კრებული, ალმანახი თუ წიგნი. “ლიტერატურის ინსტიტუტის” წვლილი ამ მხრივ უმნიშვნელოვანესი იყო, როგორც ხარისხით, ასევე პერიოდულობითა თუ თანმიმდევრულობით. პირველ რიგში ესაა “სჯანი”, აღდგენილი ჟურნალი “კრიტიკა”, კრებული “ლიტერატურის თეორია”, რომელიც ბოლო 4 წლის მანძილზე ორჯერ გამოიცა, დაიწყო ახალი სერიის გამოცემა: “ლიტერატურათმცოდნეობითი რვეულები”, რომლის ფარგლებშიც უკვე დაიბეჭდა “ჟანრის თეორია”, “მეტაფორა”, “ლირიკული ჟანრები”, სულ მალე კი გამოქვეყნდება წიგნებად “კომპოზიცია” და “თხრობის თეორია”, გამოვიდა “ლიტერატურის თეორიის ანთოლოგიის” პირველი ტომი, რომელსაც სულ მალე მეორე და მესამეც უნდა მოჰყვეს.
ამ პირველი წარმატებების მიუხედავად, ჯერ კიდევ სერიოზულ პრობლემად რჩება ამ თეორიების მორგება ქართულ ლიტერატურაზე და სხვადასხვა მეთოდოლოგიურ ჭრილში ქართული ტექსტების ანალიზი:
“ძალიან მნიშვნელოვანია საერთოდ ერთი რამ. ლიტერატურის თეორია არ შეიძლება იყოს გააზრებული როგორც რაღაც აბსტრაქტული სფერო, ვინაიდან თეორია ყოველთვის იქმნება იმისათვის, რომ გაამართლოს პრაქტიკა, ან პირიქით, ამიტომ, როცა ჩვენ გვაქვს თეორიული წიგნები, სრულიად ცხადია, რომ შემდეგი ნაბიჯი, რომელიც უნდა გადაიდგას, ეს არის ამ მეთოდოლოგიების ჭრილში ქართული ტექსტების ანალიზი. განა არ გვაინტერესებს არაქართული ტექსტების ანალიზი, რასაკვირველია, სხვანაირად წარმოუდგენელიც კია კომპარატივისტიკა, შედარებით ლიტერატურათმცოდნეობა, მაგრამ ქართული ლიტერატურა იმდენად არის მოკლებული ამ პრივილეგიას, რომ იყოს განხილული თანამედროვე მეთოდოლოგიების ჭრილში, რომ სურვილი ამის, პირადად ჩემი და ჩემი კოლეგებისაც, ძალიან დიდია”.
თეორიით ახალგაზრდებიც ინტერესდებიან. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტშიც და ილია ჭავჭავაძის უნივერსიტეტშიც უკვე კითხულობენ ლიტერატურულ ნაწარმოებებს გარკვეულ თეორიულ ჭრილში: “ინტერესი სტუდენტების, ახალგაზრდების, ლიტერატურის თეორიისა და შედარებითი ლიტერატურათმცოდნეობისადმი არის ძალიან მაღალი. ამას ადასტურებს პირველ რიგში საკმაოდ პოპულარული სამაგისტრო პროგრამა, რომელიც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მუშაობს. ესაა სადოქტორო პროგრამა, სადაც საკმაოდაა ნიჭიერი დოქტორანტები და შეიქმნა ასევე სპეციალური წრე, სტუდენტური ლიტერატურის თეორიის, სადაც იზრდებიან ახალგაზრდები და ეს იმის მანიშნებელია, რომ დარგი საინტერესო პერსპექტივებს დასახავს მომავალშიც”.
მომავალი დღეს ძალზე მნიშვნელოვანია ლიტერატურის თეორიისთვის საქართველოში, რადგან იგი სწორედ ახლა იდგამს და ქართული ენათმეცნიერებისგან თუ არქეოლოგიისგან განსხვავებით, სადაც უდიდესი ტრადიციები არსებობდა, ლიტერატურის თეორეტიკოსებს ყველაფერი წინა გვაქვს. შედარებით ლიტერატურატურათმცოდნეობაში, ლექსმცოდნეობაში, ისტორიულ პოეტიკაში თუ კრიტიკაში წლების მანძილზე ბევრი რამ გაკეთდა საქართველოში და ამ გამოცდილებით, ვფიქრობ აუცილებლად უნდა ისარგებლონ თეორეტიკოსებმაც. მხოლოდ ასეა შესაძლებელი წარსულის ტვირთის დაძლევა თუ ამ წარსულის ხელახალი წაკითხვა. შემდეგ უკვე მომავალსაც მივხედავთ.

© tavisupleba.org

თემურ ჩხეტიანი – ლექსები

* * *
ნოემბრის მერე ზამთრისათვის იღება კარი -
მოვა და სტუმრის კვალობაზე დიდხანს დარჩება
და უკვე აღარ დაგიტოვებს სხვაგვარ არჩევანს:
თბილი ღუმელი ან ქურთუკი და ისე - გარეთ.

ნოემბრის მერე იწელება დრო სახლში ყოფნის
და შესამჩნევად მცირდება დრო ყოფნისა სხვაგან.
და უკვე სულ სხვა იერი აქვს სახეს თუ საგანს,
სხვანაირია გარინდება ქუჩის თუ სოფლის.

ნოემბრის მერე ცხადი ხდება: მთავრდება რაღაც,
რაღაც ძვირფასი ხელს გიქნევს და - „მშვიდობით“ - მიდის.
და წელიწადი, უკანასკნელ დღეებს რომ ითვლის,
ყოველ საღამოს გეუბნება ჩურჩულით: „აღარ.“

ნოემბრის მერე გემჩნევა და შენც აღარ ფარავ,
როგორ გეხვევა რაღაც თბილი ნაღველი გულზე...
თოვლი კი ისევ გადაგიშლის ქათქათა ფურცელს,
თითქოს ვიღაცა ელოდება მოკითხვის ბარათს.

დროის ერთი კონცეპცია

როგორც გაცრეცილ ფოლიანტში ძველი ამბები,
სადღაც დაცულ ფირფიტაზე შენი ხმაც რჩება.
შენი სახეც ინახება იმ კინოფირზე,
დასაწყისი და დასასრული რომ არ აქვს და ისე არსებობს.
შენახულია შენი ფიქრი, შენი სიტყვები,
შენი სიცილი, გაოცება, სასოწარკვეთა...

„ყველაფერი არისო“ და, დიახაც - არის!-
შენიც და სხვისიც - რაც იყო და ის, რაც იქნება.
ჩვენ ყველანი ვართ! - ვინც ახლა ვართ,
ვინც დღეს ვხედავთ, ვისაც დღეს გვესმის,
და ისინიც, ვინც ოდესღაც ყოფილან ქვეყნად,
ან ოდესმე უნდა მოვიდნენ -
ვისაც ესმოდათ,
ან მოვლენ და დაინახავენ.

იფურცლება ფოლიანტი, ბრუნავს ფირფიტა,
მისდევს კადრს კადრი -
ერთი წიგნია,
ერთი დიდი მუსიკაა,
ერთი კინოა
და ერთია მათი ავტორი...

ჩაწერილია ყველაფერი:
ყველა ხაზი, ყველა ბგერა, ყოველი წვეთი.
ყველაფერი არის სადღაც და, რასაც ახლა აწმყო ჰქვია,
ფრაგმენტებია;
ფრაგმენტებია რაღაც დიდის და მთლიანისა;
ფრაგმენტებია, რაც ჩვენ გვერგო -
რასაც ვხედავთ, რაც ახლა გვესმის,
ნაწილია, ჩვენი წილია -
ფიქრისათვის, სიყვარულისთვის.

აწმყო - როგორც ფოლიანტის ფურცელზე მზერა,
აწმყო - როგორც ფირფიტაზე პაწია ნემსი,
აწმყო - როგორც პროექტორის ლინზაში სხივი,
აწმყო - როგორც მონიტორზე მცოცავი თათი...

ყველაფერი ჩანაწერია:
ფოლიანტში, ფირფიტაზე თუ კინოფირზე;
ჩანაწერი ბევრის დამტევ რაღაც Hard დისკზე -
ყველანი ვართ და ყველაფერი ერთად არსებობს.

...მე სადღაც ისევ ბავშვი ვარ და ბავშვივით მჯერა,
სხვაგან კი დევს ჩემი ლექსი, რომელიც მე უნდა დავწერო;
და არის ისიც - სიყვარული უკანასკნელი,
რომელიც უნდა წავიკითხო, ვნახ, ვისმინო -
განვიცადო. ჯერ კი არ ვიცი,
ვინ იქნება ის, სად იქნება, ან რას მიქადის.
. . .
და რა არის ჩემი აწმყო? - ვარ, ვხედავ, მესმის...
და დროდადრო ვაწკაპუნებ კლავიატურას,
დავაცოცებ პაწია თათს განათებულ მართკუთხედზე, ანუ ეკრანზე
და ისევ ვეძებ -
ვიცი რომ არის, მაგრამ არ ვიცი,
ვინ გამოჩნდება
და ნამდვილად ვინ გამიღიმებს
მომავლიდან - მოციმციმე მონიტორიდან!..

უადრესატოდ

ნუთუ მართლა არ იცოდი ჩემი სახელი?
და არც იმაზე გიფიქრია,
სად ვიყავი, რომელ კუნძულზე?
ერთხელაც არ გიხსენებივარ.
ერთხელაც არ წერებია შენს ძვირფას გზავნილს
ადრესატი, ქუჩა, ქალაქი...

შენი სიტყვები კი ამ ხნის მანძილზე
მაინც მოდიოდნენ და აღწევდნენ ჩემამდე.
სიტყვები, შენ რომ აგზავნიდი -
უსახელოდ, უმისამართოდ...
ნაწილ-ნაწილ, ანდა ერთბაშად;
დროულად, ან დაგვიანებით
მოდიოდნენ სიტყვები ჩემამდე,-
მაკვირვებდნენ, მახარებდნენ, კიდეც მათბობდნენ
და მჯეროდა - ვიღაცას ვუყვარდი!..

ალბათ ძალიან მსურდა ჩემთვის მე ის სიტყვები;
ალბათ ძალიან მინდოდა, რომ გამხარებოდა
და ის სითბოც მჭირდებოდა, როგორც ჰაერი,
და ამ დიდი სურვილის ძალით
ვიზიდავდი მე იმ სიტყვებს,
იმ სიხარულს და იმ სითბოსაც.
ნუთუ მართლა არ იცოდი ჩემი სახელი?
ერთხელაც არ წერებია შენს ძვირფას გზავნილს
არც სახელი, არც მისამართი.

...და მე ვფიქრობ უნებლიე დანაშაულზე,
რომ ის სიტყვები,
იქნებ სულაც სხვისთვის იყო გამოგზავნილი? -
უსახელოდ, უმისამართოდ;
სხვისთვის იყო... მივიტაცე და მივითვისე,
და სხვას წავართვი ის სითბო და ის გაოცება...

უხერხულობას ვგრძნობ და თითქოს მრცხვენია კიდეც.
მრცხვენია, მაგრამ თავსაც ვიმართლებ:
რომ ის სიტყვები - უსახელო, უმისამართო -
ალბათ იმ სხვაზე მეტად მე მსურდა,
უფრო მეტად მე მჭირდებოდა...

ალბათ იმ სხვაზე მეტად მე მიყვარდი!..

უკანასკნელი ნაპირი

უცნაური ოდისეა

I.
კატერინ,
თურმე მე იმ დროს დამიწყია ლექსების წერა,
როცა შენ მხოლოდ ერთი წლის იყავი!..
თურმე ჩემი სიყვარული
მაშინ მხოლოდ იდგამდა ფეხს
და საყვარლად დაბაჯბაჯებდა;
მაშინ ამბობდა პირველ სიტყვებს,
როცა მე სიტყვებს სხვისთვის ვეძებდი...

კატერინ, მაშინ რა ვიცოდი,
რას წარმოვიდგენდი,
თუ ამდენი დრო
და ამხელა გზა მედო შენამდე;
რომ სწორედ შენკენ სვლას ვიწყებდი,
როცა სიყვარულს სხვას ვეფიცებოდი;
რომ ამდენი რამ უნდა გამომევლო
და ამდენი ვინმე უნდა დამეკარგა,
შენ რომ მეპოვნე.

რა ვიცოდი, რომ შენ ჯერ უნდა გაზრდილიყავი
და მშვენიერ სხეულში შენი
გული უნდა გამოგეძერწა.
გული, რომელიც თურმე ოდესმე
ჩემს სიტყვასაც გაიგებდა
და ჩემს გამო შეიძვროდა-შეტოკდებოდა.

II.
კატერინ,
მე ძველისძველი ხომალდი ვარ -
იალქნიანი, ქარიანი, ქარს აყოლილი,
იმავ ქართან შეჭიდებული,
ღელვაში მოხვედრილი
და გზააბნეული.
ძველი ხომალდი,
რომელსაც ქარი და ტალღები
აქეთ-იქით ახეთქებდნენ, ატორტმანებდნენ
და ის მაინც უძლებდა და წინ მიიწევდა
ღია ზღვაშიც, არქიპელაგშიც.

მრავალ ნაპირს მივადექი სულმოსათქმელად,
ღუზაც ჩავუშვი,
მაგრამ არა - ვერსად ვპოვე ნავსაყუდელი! –
მე ყველასთვის უცხო აღმოვჩნდი
და არავინ არ მიმიკარა...

იქნებ ყველა სხვაც შენ იყავი
და მთელი გზა მე სიტყვა-სიტყვა
და ფურცელ-ფურცელ გაგროვებდი?..
იქნებ... კატერინ.
დრო კი გავიდა...
მე გამოვცდი იმ კუნძულებს,
რიფებს შორის გამოვაღწიე;
ქარიც ჩადგა, ღელვაც მიწყნარდა,
მაგრამ მე რა?-
დაფხრეწილი მაქვს იალქნები,
ანძაც - უკვე გადამსხვრეული,
ფერდები - შელეწილი
და მინდობილი ვარ ბედსა და დინებას.

III.
შორს მაინც ჩანს ერთი ნაპირი...
უკანასკნელი ნაპირი, კატერინ
და ეს ნაპირი შენ ხარ, ძვირფასო!..
შენკენ მოვყავარ ახლა დინებას.
ჰო, მოვყავარ - შენ მელოდები.
თურმე შენ ხარ, ვისკენაც მე ამდენი ხანი
ვისწრაფვოდი და მოვდიოდი...

კატერინ, მოვალ...
გეხვეწები - გამომეგებე,
დამიდასტურე - ნამდვილად შენ ხარ,
შენ ხარ ის, ვინც მე გამამართლებს;
შემომეგებე და მითხარ: „- მე ვარ!“
შენს თბილ გულთან მიმიხუტე,
შენს თბილ კალთაში ჩამადებინე ჩემი უკვე ჭაღარა თავი,
მომეფერე და მათქმევინე:
„ - ვიყავ. მიყვარდა...
მიყვარდა და მართალი ვიყავი.“

IV.
……………………………………………..
……………………………………………
…………………………………………….
……………………………………………
კატერინ...

მოქცევა

დიდი ხანია, რაც აქა ვარ -
ამ ადგილას, ამ ზღვის ნაპირზე...

დავდიოდი, ვუსტვენდი და კენჭებს ვისროდი;
მერე ვიჯექი,
წერილებს ვწერდი, ბოთლში ვდებდი,
წერილიან ბოთლებს კი
ზღვის ტალღებს ვატანდი.

ვყრიდი ხურდა ფულს
და ათასგვარ სურვილსაც ვუთქვამდი.

ყველაფერი წაიღეს ტალღებმა,
ყველაფერი წყალმა წაიღო.

ახლა უკვე მოქცევა იწყება -
უკან ბრუნდებიან ტალღები.
რას გამორიყავ, ჩემთვის, ზღვაო -
შენი ტალღები რას დამიბრუნებენ?

ცარიელ ნიჟარებს?
თუ წერილებს,
გაუხსნელს და წაუკითხავებს
და ნამსხვრევებს ნაოცნებარ ხომალდებისას?..

ან, იქნებ, სულაც ჩემსავე ცხედარს -
წყალმცენარეებ ჩაწნულ-ჩახლართულს
თმებსა და თითებში?..

© „ლიტერატურა – ცხელი შოკოლადი“

ახალი წიგნები – 2009 - ოქტომბერი

აკა მორჩილაძე, მამლუქი (რომანი), ყდის დიზაინი: თამაზ ვარვარიძე. თბ. “ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა”, 2009.
ერთ-ერთი შუააზიური რესპუბლიკის ავტონომიური ოლქის, ქირბალის უკანასკნელი გამგებლის ვაჟიშვილი ბედისწერამ პატარა ქართულ ქალაქში მიიყვანა და სამუდამოდ დააკავშირა ერთ ჩვეულებრივ ქართველ ბიჭთან. ამ ორ პერსონაჟთან ერთად მკითხველის თვალწინ კიდევ ერთხელ გაიელვებს 90-იანი წლების საქართველოს ტრაგიკული ამბები.

ზაზა ბურჭულაძე, adibas (რომანი), ყდის დიზაინი: თამუნა. თბ. “ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა”, 2009.
ზაზა ბურჭულაძის ახალი რომანი adibas 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომზე მოგვითხრობს. იმის მიუხედავად, რომ წიგნში არ არის არც ერთი საბრძოლო სცენა, ომი მაინც ამ რომანის მთავარი პერსონაჟია. მთავარი პერსონაჟია სექსიც, რომელიც წიგნში ომის ერთგვარ სინონიმადაა წარმოდგენილი. “დანარჩენ” პერსონაჟებს – რამდენიმე ახალგაზრდა კაცს და ქალს – თითქოს არ ეხებათ მათ გარშემო მიმდინარე პროცესები, მაგრამ ყველაფერი უკვე გაჟღენთილია ომით, რომელიც თბილისს უახლოვდება.

ოთარ ჭილაძე, 100 ლექსი, შემდგენელი ზვიად კვარაცხელია. თბ. “ინტელექტი”, 2009.
კრებული ოთარ ჭილაძის გარდაცვალების შემდეგ გამოიცა და იგი პოეტის ყველა პერიოდის ლექსებს მოიცავს, 1948 წლიდან მოყოლებული, 2009 წლის 17 ივნისამდე, როდესაც პოეტის უკანასკნელი, უსათაურო ლექსი დაიწერა.

ზაზა აბზიანიძე, ბუსუნსულები, ავტორის ილუსტრაციებით. თბ. “პეგასი”, 2009.
პირველი ბუსუნსულები ჯერ კიდევ 90-იან წლებში დაიბეჭდა “არილში”. ესაა სრულიად უცნობი და უჩვეულო ჟანრის ნაწარმოებები, რომელსაც ავტორმა ლექს-ნახატები უწოდა. ავტორმა, რომელსაც საბავშვო პროზით, კრიტიკული ესეებითა და ლიტერატურული პორტრეტებითაც კარგად იცნობს მკითხველი.

თამაზ ჩხენკელი, ტრაგიკული ნიღბები. რედაქტორი მერაბ ღაღანიძე. თბ. “მემკვიდრეობა”, 2009.
ეს წიგნი თამაზ ჩხენკელის კლასიკური ნაშრომის მესამე გამოცემაა და გარდა მონოგრაფიისა, “ტრაგიკული ნიღბები”, კრებულში წარმოდგენილია ავტორი წერილები ვაჟა ფშაველას შემოქმედებაზე: “ვაჟა – მომავლის პოეტი”, “ალუდა ქეთელაური”, “ვაჟას პირველი ლექსი”.

ჟან ჟაკ რუსო, მსჯელობა ადამიანთა შორის უთანასწორობის დასაბამისა და საფუძვლების შესახებ. ფრანგულიდან თარგმნა დოდო ლაბუჩიძე-ხოფერიამ, სამეცნიერო რედაქტორი, დემურ ქერქაძე, რედაქტორი, ლამარა რამიშვილი. თბ. “carpe diem”, 2009.
ჟან ჟაკ რუსოს ეს უმნიშვნელოვანესი ტექსტი პირველად ითარგმნა ქართულ ენაზე. ტრაქტატში ჩამოყალიბებულია საზოგადოებაში უთანასწორობის გაჩენის მიზეზები. პოლიტიკური უთანასწორობის გაჩენის მთავარ მიზეზად რუსო კერძო საკუთრების გაჩენას მიიჩნევს. მისი მიზანია “ადამიანი განიხილოს ისეთ მდგომარეობაში, რომელიც წინ უსწრებს საზოგადოების წარმოშობას” და საზოგადოების ევოლუციის კვალობაზე წარმოაჩინოს ადამიანთა შორის პოლიტიკური უთანასწორობის დასაბამის საფუძვლები. წიგნი ალექსანდრე დიუმას ცენტრის ხელშეწყობით გამოიცა.

ჟაკ ჟერსტლე, პოლიტიკური კომუნიკაცია. ფრანგულიდან ტარგმნა ნ. ცქიტიშვილმა. სამეცნიერო რედაქტორი, მალხაზ მაცაბერიძე. თბ. “ახალი აზრი”, 2009.
ამ კვლევის ქართული თარგმანიც ალექსანდრე დიუმას ცენტრის ხელშეწყობით გამოიცა. ნაშრომში წარმოჩენილია პარადიგმებისა და თეორიების მრავალფეროვნება პოლიტიკური კომუნიკაციის პრაქტიკასა და ევოლუციაში. ასევე აღწერილია პოლიტიკური კომუნიკაციის ძირითადი კონცეფციები და სხვ.

სალომე დუნდუა, ზვიად აბაშიძე, ეთნიკური და რელიგიური იდენტობის საკითხები და სამოქალაქო ინტეგრაციის პრობლემები საქართველოში. თბ. “ინტელექტი”, 2009.
კვლევის უმთავრეს მიზანს წარმოადგენს იმ ფაქტორების შესწავლა, რომლებიც ხელს უწყობენ საქართველოში რელიგიური და ეთნიკური ჯგუფების სოციალურ და პოლიტიკურ აქტორებად გადაქცევას, უზრუნველყოფენ სამოქალაქო ინტეგრაციის მაღალ ხარისხს და, შესაბამისად, ქვეყანაში მკვიდრი დემოკრატიის დამყარებას.

გიგი თევზაძე, განჯადოება – ხუთი ესე თანამედროვე საქართველოს შესახებ. დიზაინი და დაკაბადონება გიორგი კევლიშვილი. ყდაზე გამოყენებულია კახა თოლორდავას ფოტო. თბ. “ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა”, 2009.
ესეები ბოლო 2-3 წლის მანძილზე გამოქვეყნდა ქართულ პერიოდულ პრესაში და მოიცავს საკითხებს: “საქართველოში მეცნიერების წარსულის, აწმყოსა და მომავლის შესახებ”, “პოლიტიკური ანთროპოლოგია საქართველოში”, “კანონიერი ქურდები”, “ქართველი ერის დაბადება”, “საქართველო – აღმოსავლეთის და დასავლეთის გზაგასაყარზე”.

კახა თოლორდავა, Briefly Close Conversations in Jazz (საუბრები ჯაზზე). რედაქტორი რუსუდან გორგაძე, დიზაინერი მართა თაბუკაშვილი. თბ. “ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა”, 2009.
ეს წიგნი ალბომიცაა და ინტერვიუების კრებულიც, სადაც ავტორმა უკანასკნელი ხუთი წლის მანძილზე თანამედროვეობის ყველაზე მნიშვნელოვან ჯაზ-მუსიკოსებთან საუბრებს მოუყარა თავი. ამ წლების მანძილზე კახა თოლორდავა ბევრს შეხვდა: ჰერბი ჰენქოქსა და ჯო ზავინულს, ჯორჯ დიუკსა და ბილი კობჰებს, გარი ბერთონსა და ჯონ სკოფილდს, მარკუს მილერსა და ჯორჯ ბენსონს.

© „ლიტერატურა – ცხელი შოკოლადი“